نقش خانواده های ایرانی در رشد و توسعه قوه تخیل و خلاقیت کودکان

تخیل و خلاقیت به عنوان مولفه های بنیادین توسعه شناختی و روان شناختی، نقشی زیربنایی در ارتقای ظرفیت حل مسئله و انطباق پذیری کودکان ایفا می کنند. در این راستا، نهاد خانواده به مثابه نخستین و اثرگذارترین اکوسیستم پرورشی، جایگاهی کانونی در پی ریزی، شکوفایی و جهت دهی به این پتانسیل های ذهنی دارد. مقاله مروری حاضر با هدف واکاوی و تبیین کارکرد محیط خانواده، الگوهای تعاملی والدین، کاربست محرک های فیزیکی و ادغام رویکردهای هنری در توسعه تفکر واگرای کودکان تدوین یافته است. این پژوهش با اتکا به چارچوب های نظری روان شناسی رشد، به ویژه رویکرد ساختارگرایی اجتماعی ویگوتسکی پیرامون دیالکتیک تخیل و تجربه، و همچنین تحلیل دستاوردهای پژوهشی معاصر در حوزه ابزارهای مبتنی بر بازی و آموزش هنر سامان یافته است. یافته های مطالعه حاکی از آن است که غنی سازی محیط خانه از طریق ارائه ابزارهای فیزیکی انعطاف پذیر (نظیر ابزارهای بازی بازپاسخ، سازه های ماژولار و اشیاء کاربردی روزمره) و اعمال استراتژی «آزادی ساختاریافته» در فضای بازی، گستره تخیل و تفکر انتزاعی کودک را به طرز معناداری بسط می دهد. افزون بر این، درهم تنیدگی کنش های هنری، ترغیب به بیان آزادانه هنری و فراهم سازی بستر خلق تجربیات زیبایی شناختی در تعاملات روزمره خانواده، به مثابه یک کاتالیزور قدرتمند در پرورش خلاقیت عمل می کند. نتیجه گیری پژوهش مبین آن است که بازتنظیم الگوهای تعاملی درون خانوادگی، گزینش هدفمند محرک های محیطی و عبور از پارادایم های آموزشی صرفا همگرا به سوی رویکردهای مشارکتی، اکتشافی و هنرمحور، ضرورتی انکارناپذیر در تسهیل رشد همه جانبه خلاقیت کودکان به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

تخیل و خلاقیت ، اکوسیستم خانواده ، ابزارهای بازپاسخ ، رویکردهای هنرمحور ، رشد شناختی