تحلیل ساختار زیستی کارتن خوابی در پاتوق های مولوی تهران و پیامدهای آن برای هویت فردی و اجتماعی

پدیده کارتن خوابی در سال های اخیر به یکی از نمودهای مهم طرد اجتماعی در کلان شهرها تبدیل شده است. این پدیده صرفا به معنای نداشتن سرپناه نیست، بلکه بیانگر گسست تدریجی افراد از ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و نهادی جامعه است و در بستر نابرابری های ساختاری، فقر شهری، فروپاشی شبکه های حمایتی و برچسب زنی اجتماعی شکل می گیرد. با وجود گسترش این مسئله در شهرهای بزرگ ایران، بسیاری از پژوهش ها بیشتر بر عوامل فردی و اعتیاد تمرکز داشته و کمتر به تجربه زیسته کارتن خواب ها و منطق درونی زندگی خیابانی پرداخته اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار زیستی کارتن خوابی و پیامدهای آن برای هویت فردی و اجتماعی افراد، در پاتوق های محله مولوی تهران انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه زمینه ای انجام شد و داده ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته با بیش از ۲۰ نفر از افراد کارتن خواب و نیز مشاهده میدانی گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که کارتن خوابی در پاتوق های مولوی صرفا پیامد بی خانمانی یا مصرف مواد نیست، بلکه حاصل فرایندهای تدریجی طرد اجتماعی، گسست خانوادگی، فقر، بی ثباتی اقتصادی و فرسایش پیوندهای نهادی است. همچنین پاتوق ها به فضاهایی با نظم اجتماعی غیررسمی، روابط قدرت، شبکه های اقتصادی غیررسمی و همبستگی مبتنی بر بقا تبدیل شده اند که در آن ها هویت حاشیه ای و زیست خیابانی بازتولید می شود. در مجموع، نتایج نشان می دهد کارتن خوابی پدیده ای چندبعدی و ساختاری است که باید آن را در پیوند با فقر شهری، طرد اجتماعی و اقتصاد غیررسمی و در قالب یک «ساختار زیستی» تحلیل کرد.

کلیدواژه ها:

کارتن خوابی ، طرد اجتماعی ، ساختار زیستی خیابان ، پاتوق های شهری ، هویت حاشیه ای