تعلیم و تربیت اسلامی: تبیین مبانی، اهداف و روش ها با تاکید بر کاربست در عصر حاضر

هدف این پژوهش، تبیین نظاممند مبانی، اهداف و روش های تعلیم و تربیت اسلامی و بررسی ظرفیت آن برای مواجهه با چالش های تربیتی معاصر است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و اسنادی (قرآن، روایات، متون تربیتی اسلامی و معاصر) می باشد. یافته ها نشان می دهد مبانی این نظام بر چهار رکن هستی شناختی توحیدی، انسان شناختی فطری، معرفت شناختی وحیانی و ارزش شناختی عینی استوار است. در بعد اهداف، «قرب الهی» به عنوان هدف غایی، و اهداف واسطه ای در سه حوزه فردی (تعقل، تزکیه)، اجتماعی (مسئولیت پذیری) و علمی (کسب علم نافع) تعریف می شود. روش های تربیتی اسلام نیز در سه محور شناختی (الگودهی، موعظه حسنه)، عاطفی (محبت، مشارکت) و عملی (تمرین، مسئولیت پذیری) قابل طبقه بندی است که از انعطاف و جامعیت لازم برخوردارند. در بخش نهایی، مهم ترین چالش های تربیتی عصر حاضر مانند فردگرایی افراطی، بحران هویت و تهاجم فرهنگی شناسایی شده و با ارائه راهکارهایی از درون نظام تربیت اسلامی مانند تاکید بر مسئولیت اجتماعی، ارائه جهان بینی توحیدی و تقویت هویت دینی، پاسخ داده شده است. نتیجه آن که تربیت اسلامی با نگاهی همه جانبه به انسان و جهان، می تواند الگویی کارآمد برای گذار از چالش های کنونی ارائه دهد، مشروط بر آن که به صورت خلاقانه و متناسب با شرایط زمانه به کار بسته شود.

کلیدواژه ها:

تعلیم و تربیت اسلامی ، مبانی تربیت ، اهداف تربیتی ، روش های تربیت ، چالش های معاصر