تحلیل گسست میان کتاب مطالعات اجتماعی و سایر دروس

پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و تحلیل ابعاد گسست میان کتاب مطالعات اجتماعی و سایر دروس دوره ی اول متوسطه انجام شده است. مسئله ی اصلی آن است که با وجود هدف غایی درس مطالعات اجتماعی مبنی بر تربیت شهروندانی آگاه و مسئولیت پذیر، این کتاب در عمل به صورت جزیره ای و بی ارتباط با سایر حوزه های دانش تدریس می شود و این گسست، یادگیری عمیق و کاربردپذیری مفاهیم اجتماعی را با اختلال مواجه ساخته است. پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از دو روش کیفی تحلیل محتوای جهت دار و مرور اسنادی نظام مند انجام شده است. جامعه ی آماری شامل کتاب های درسی دوره ی اول متوسطه و اسناد بالادستی است. نمونه ی پژوهش به روش هدفمند، شامل سه جلد کتاب مطالعات اجتماعی، سه جلد علوم تجربی، سه جلد ریاضیات و دو جلد کتاب تاریخ و جغرافیا بوده است. داده ها از طریق سیاهه ی تحلیل محتوای محقق ساخته و مرور نظام مند مقالات و پایان نامه های مرتبط جمع آوری و با روش کدگذاری موضوعی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که گسست در سه سطح کلان قابل شناسایی است: شکاف محتوایی شامل ناهماهنگی در مفاهیم آماری، زیست محیطی و تاریخی؛ شکاف روش شناختی شامل تفاوت در نوع پرسش ها و فعالیت ها، نقش تزئینی تصاویر و نبود فعالیت های میان رشته ای؛ و شکاف هدف شناختی شامل ناهماهنگی میان اهداف تربیت شهروندی و تربیت متخصص و نیز تفاوت در نظام ارزشیابی. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که گسست شناسایی شده، بازتابی از پارادایم تخصص گرایی افراطی و بخش بندی دانش در نظام برنامه ریزی درسی ایران است که پیامدهایی نظیر یادگیری سطحی، کاهش انگیزه و ناتوانی در حل مسائل پیچیده را به دنبال داشته است. برای پر کردن این شکاف، راهکارهایی نظیر بازنگری محتوای کتاب ها بر اساس رویکرد تلفیقی، توانمندسازی معلمان، اصلاح نظام ارزشیابی و طراحی بسته های مکمل آموزشی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

مطالعات اجتماعی ، گسست برنامه درسی ، رویکرد میان رشته ای ، تحلیل محتوا ، دوره ی اول متوسطه ، تربیت شهروندی