مسئولیت اخلاقی خواهران و برادران در قبال کودک مبتلا به معلولیت ذهنی: تحلیلی بر پایه اخلاق کاربردی

افزایش امید به زندگی افراد دارای معلولیت ذهنی و تداوم نیازهای مراقبتی آنان، مسئولیت های اخلاقی خانواده را با چالش های جدیدی مواجه ساخته است. با وجود این، بیشتر پژوهش ها بر نقش والدین متمرکز بوده و مسئولیت اخلاقی خواهران و برادران، با وجود برخورداری از پایدارترین رابطه خانوادگی، کمتر به عنوان مسئله ای مستقل در اخلاق کاربردی بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی، حدود و ابعاد مسئولیت اخلاقی خواهران و برادران در قبال کودک مبتلا به معلولیت ذهنی، با روش توصیفی تحلیلی و تحلیل مفهومی انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیق اخلاق کاربردی، اخلاق مراقبت و مبانی اخلاق اسلامی استوار است.یافته ها نشان می دهد که مسئولیت اخلاقی خواهران و برادران فراتر از تعهدی عاطفی بوده و مجموعه ای از تکالیف هنجاری در حوزه های حمایت عاطفی و روان شناختی، دفاع از حقوق، مشارکت در تصمیم گیری جایگزین و مراقبت در دوره های انتقال مسئولیت را دربرمی گیرد. در عین حال، این مسئولیت مطلق نیست و حدود آن باید بر پایه کرامت ذاتی انسان، عدالت توزیعی، احترام به استقلال فردی، قاعده نفی عسر و حرج و اصل تناسب تکلیف با توانایی اخلاقی تعیین شود تا از فرسودگی مراقبتی، والدانگاری و نقض حقوق خواهران و برادران پیشگیری گردد. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای توسعه ادبیات اخلاق خانواده و تدوین سیاست ها و مداخلات حمایتی خانواده محور در حوزه معلولیت باشد.

کلیدواژه ها:

اخلاق کاربردی ، مسئولیت اخلاقی ، خواهر و برادر ، معلولیت ذهنی ، اخلاق مراقبت ، اخلاق اسلامی