از مهارت محوری تا شکوفایی انسانی: باز اندیشی فلسفه تربیت در بستر آموزش معاصر

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی معاصر به طور فزاینده ای تحت تاثیر رویکردهای مهارت محور، کارکردگرایانه و بازارمحور قرار گرفته اند؛ رویکردهایی که آموزش را عمدتا به ابزاری برای تامین نیازهای اقتصادی و اشتغال تقلیل داده و غایت های انسانی، اخلاقی و وجودی تربیت را به حاشیه رانده اند. در چنین بستری، مفهوم «رشد انسانی» اغلب در قالب کسب مهارت های فنی و قابل اندازه گیری بازتعریف شده و ابعاد وجودی، معنایی و اخلاقی انسان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله با اتخاذ رویکردی تحلیلی–تفسیری، به بازخوانی فلسفه تربیت در آموزش معاصر می پردازد و می کوشد گذار مفهومی از مهارت محوری به «شکوفایی انسانی» را به مثابه افق مطلوب تربیت مورد بررسی قرار دهد. مسئله اصلی پژوهش آن است که آموزش معاصر چگونه و تحت تاثیر چه مبانی فلسفی ای به سمت مهارت محوری سوق یافته و این چرخش چه پیامدهایی برای فهم ما از تربیت و رشد انسانی به همراه داشته است. در پاسخ، با تحلیل انتقادی ادبیات نظری مرتبط با فلسفه تربیت، آموزش لیبرال، رویکردهای نئولیبرال و نظریه های شکوفایی انسانی، تلاش می شود تصویری جامع از محدودیت های رویکرد مهارت محور و ظرفیت های تربیت شکوفامحور ارائه شود. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی و تحلیل متون فلسفی و تربیتی گردآوری شده و با روش تحلیل مفهومی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهارت محوری، اگرچه می تواند به ارتقای کارآمدی فردی و اجتماعی بینجامد، اما در صورت غلبه بر سایر ابعاد تربیت، به فروکاست انسان به «منبع انسانی» منجر می شود و امکان پرورش خودآگاهی، تفکر انتقادی، مسئولیت پذیری اخلاقی و معناجویی را محدود می سازد. در مقابل، مفهوم شکوفایی انسانی با تاکید بر پرورش همه جانبه قابلیت های شناختی، عاطفی، اخلاقی و اجتماعی انسان، افقی بدیل برای بازاندیشی فلسفه تربیت در آموزش معاصر فراهم می کند. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت بازتعریف غایات تربیت و حرکت از آموزش صرفا مهارت محور به سوی الگویی انسانی تر، معناگرا و اخلاق محور تاکید دارد؛ الگویی که در آن تربیت نه صرفا ابزار موفقیت اقتصادی، بلکه فرآیندی برای تحقق زیست انسانی شایسته و شکوفا تلقی می شود.

کلیدواژه ها:

فلسفه تربیت ، مهارت محوری ، شکوفایی انسانی ، رشد انسانی ، آموزش معاصر ، تربیت انسان محور