مشکلات کودکان دوزبانه دارای اختلالات زبان و گفتار: چالش های تشخیصی، مداخلات مبتنی بر شواهد و راهکارهای بومی در ایران

هدف این مقاله، بررسی جامع مشکلات کودکان دوزبانه مبتلا به اختلالات زبان و گفتار و ارائه چارچوبی مبتنی بر شواهد برای تشخیص افتراقی، ارزیابی و مداخله است. علی رغم باور عمومی نادرست که دوزبانگی را عامل ایجاد اختلالات گفتار و زبان می داند، پژوهش های معاصر تاکید می کنند که دوزبانگی نه تنها علت اختلال نیست، بلکه در صورت مدیریت صحیح، مزایای شناختی نیز به همراه دارد. با این حال، وجود اختلال در کودکی که با دو زبان رشد می کند، فرآیند تشخیص را به دلیل همپوشانی نشانه های طبیعی دوزبانگی (مانند کدسوییچینگ، تاخیر موقت واژگانی، خطاهای دستوری گذرا) با علائم آسیب شناختی، بسیار پیچیده می سازد. این پژوهش با روش مطالعه کتابخانه ای نظام مند و جستجو در پایگاه های معتبر SID، Magiran، Google Scholar، Scopus و PubMed بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. یافته ها در پنج محور اصلی دسته بندی می شوند: (۱) چالش های تشخیصی (بیش تشخیصی به دلیل فقدان هنجارهای بومی، کم تشخیصی به دلیل نسبت دادن خطاها به دوزبانگی، نبود ابزارهای ارزیابی همارز در دو زبان)؛ (۲) کمبود متخصصان آموزش دیده (کمتر از ۲۵٪ گفتاردرمانگران ایران دوره تخصصی دوزبانگی دیده اند)؛ (۳) مشکلات ساختاری در نظام سلامت و آموزش ایران (نبود پروتکل ملی، فقدان منابع درمانی به زبان های ترکی، کردی، عربی و بلوچی، هماهنگی ضعیف بین مدرسه و کلینیک)؛ (۴) چالش های خانواده محور (انگ اجتماعی، توصیه های غلط برای ترک یک زبان، فشارهای تحصیلی)؛ و (۵) راهکارهای مداخله ای مبتنی بر شواهد (ارزیابی پویا، نمونه گیری زبانی در هر دو زبان، مداخله با حفظ دوزبانگی، آموزش والدین). نتیجه نهایی اینکه کودکان دوزبانه با اختلالات زبان و گفتار نیازمند رویکردی فردمحور، دوزبانه و مشارکتی هستند و نظام سلامت ایران باید هرچه سریعتر پروتکل های غربالگری و ارزیابی هنجارشده برای جمعیت دوزبانه تدوین کند.

کلیدواژه ها:

دوزبانگی ، اختلالات زبان و گفتار ، تشخیص افتراقی ، ارزیابی پویا ، کودکان دوزبانه ایرانی ، گفتاردرمانی