تحلیل تطبیقی مفاهیم تربیتی قرآن کریم با نظریه های منتخب علوم تربیتی معاصر

تربیت از بنیادی ترین مولفه های رشد فردی و اجتماعی انسان و یکی از مهم ترین کارکردهای نظام های آموزشی به شمار می رود. در اندیشه اسلامی، قرآن کریم مهم ترین منبع تبیین مبانی، اهداف و روش های تربیت است و با ارائه مفاهیمی همچون تزکیه، تعلیم، حکمت، هدایت و عبودیت، الگویی جامع برای پرورش انسان ارائه می کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مفاهیم بنیادین تربیت در قرآن کریم و بررسی تطبیقی آن با نظریه های منتخب علوم تربیتی معاصر انجام شده است. این پژوهش از نوع کیفی و با روش تحلیل محتوای جهت دار و مطالعه اسنادی صورت گرفته است. داده ها از آیات قرآن کریم، تفاسیر معتبر و منابع علمی حوزه علوم تربیتی گردآوری و سپس با استفاده از تحلیل تطبیقی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که مولفه های «تزکیه»، «تعلیم»، «حکمت»، «تادیب» و «عبودیت» ارکان اصلی نظام تربیتی قرآن را تشکیل می دهند. همچنین، میان این مفاهیم و نظریه های خودشکوفایی مازلو، رشد اخلاقی کلبرگ، یادگیری اجتماعی بندورا و منطقه تقریبی رشد ویگوتسکی همگرایی هایی در زمینه رشد تدریجی، یادگیری فعال و پرورش اخلاقی مشاهده می شود؛ هرچند مبانی معرفت شناختی و غایت شناختی آن ها با نظام تربیتی قرآن تفاوت های بنیادین دارد. نتایج پژوهش نشان می دهد که الگوی تربیتی قرآن ظرفیت بالایی برای غنای نظری و کاربردی علوم تربیتی و سیاست گذاری آموزشی در جوامع اسلامی دارد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، تربیت اسلامی ، علوم تربیتی ، تزکیه ، تعلیم ، نظریه های تربیتی