واکاوی موانع فرهنگی و روان شناختی مشارکت والدین در فرآیند ارجاع و درمان طرح نماد: یک مطالعه کیفی

نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان (نماد) به عنوان یک راهبرد ملی برای مقابله با آسیب های اجتماعی و ارتقای سلامت روان در مدارس ایران طراحی شده است. با این حال، موفقیت این طرح در مراحل ارجاع و درمان به شدت تحت تاثیر میزان مشارکت والدین قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق موانع فرهنگی و روان شناختی مشارکت والدین در این فرآیند انجام شد. سوال اصلی پژوهش این است که کدام سازه های فرهنگی و مکانیسم های روان شناختی مانع از همراهی والدین با سیستم ارجاع و درمان طرح نماد می شوند؟ روش تحقیق در این مطالعه از نوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای عرفی است. داده ها از طریق بررسی اسناد بالادستی، متون پژوهشی منتشر شده بین سال های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۴ و تحلیل یافته های حاصل از منابع تخصصی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان داد که موانع در سه سطح کلان طبقه بندی می شوند: نخست، موانع فرهنگی شامل انگ اجتماعی، اولویت حفظ آبرو در فرهنگ جمع گرا، و باورهای متافیزیکی به منشا اختلالات؛ دوم، موانع روان شناختی شامل مکانیسم دفاعی انکار، احساس گناه والدگری، و اضطراب ناشی از برچسب خوردن فرزند؛ و سوم، موانع ساختاری-روانی نظیر بی اعتمادی به محرمانگی سامانه های دیجیتال و ضعف در خودکارآمدی والدین. نتیجه گیری نشان می دهد که فرآیند ارجاع در طرح نماد بیش از آنکه با چالش های لجستیک مواجه باشد، با دیوارهای ذهنی و فرهنگی والدین روبروست. عدم آگاهی از سواد سلامت روان و ترس از طرد اجتماعی باعث می شود والدین حتی در صورت شناسایی مشکل، از پیگیری درمان اجتناب کنند. پیشنهاد می شود مداخلات نماد از رویکرد دانش آموز محور به رویکرد خانواده محور تغییر یافته و برنامه های کاهش انگ اجتماعی در سطح کلان اجرا گردند.

کلیدواژه ها:

موانع فرهنگی ، موانع روانشناختی ، مشارکت والدبن ، فرآیند ارجاع ، طرح نماد