بررسی چالش ها و پیامدهای محرومیت تحصیلی در دانش آموزان بدسرپرست ایران: یک مطالعه مروری نظام مند با تاکید بر نقش سیستم آموزشی

این مطالعه با هدف واکاوی جامع و چندبعدی موانع پیش روی دانش آموزان بدسرپرست در نظام آموزشی ایران و تبیین پیامدهای روانی-اجتماعی، عاطفی و تحصیلی این محرومیت ها انجام شده است. تمرکز اصلی بر شناسایی شکاف بین نیازهای این دانش آموزان و ظرفیت های فعلی سیستم آموزشی برای پاسخگویی به آن ها می باشد. این پژوهش به روش مروری نظام مند و با رویکرد تحلیل مضمون انجام پذیرفت. جامعه آماری شامل کلیه مقالات پژوهشی، پایان نامه ها، کتب و گزارش های معتبر منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ در پایگاه های اطلاعاتی داخلی (مانند SID, MagIran, Civilica) و بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ در پایگاه های خارجی (مانند Google Scholar, ERIC, Scopus, PubMed) بود. با استفاده از کلیدواژه های تخصصی، جستجو انجام و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۶۷ سند مرتبط انتخاب و مورد تحلیل کیفی قرار گرفت. یافته ها در قالب پنج مضمون اصلی سازماندهی شد: ۱- چالش های ساختاری-خانوادگی (فقر چندبعدی، خشونت خانگی، غفلت عاطفی)، ۲- پیامدهای روانی-هویتی (اختلالات internalizing و externalizing، هویت پراکنده)، ۳- شکست تحصیلی (افت عملکرد، بی انگیزگی، ترک تحصیل)، ۴- طرد و حاشیه نشینی اجتماعی، و ۵- ناکارآمدی سیستم آموزشی (شناسایی ناقص، نبود خدمات تخصصی، ناآگاهی معلمان). این عوامل با هم یک چرخه معیوب از محرومیت را ایجاد می کنند. دانش آموزان بدسرپرست نه به عنوان یک مسئله حاشیه ای، بلکه به عنوان یک دغدغه اصلی در سیاست گذاری آموزشی و اجتماعی نیازمند توجه فوری هستند. نتیجه گیری نهایی بر لزوم گذار از رویکردهای حمایتی مقطعی و خیریه محور به سمت ایجاد یک "سامانه جامع حمایتی فرابخشی" تاکید دارد. این سامانه باید با محوریت مدرسه و با همکاری نهادهای دولتی و غیردولتی، خدمات "یکپارچه روانی-اجتماعی-آموزشی" را ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

محرومیت تحصیلی ، دانش آموزان بدسرپرست ، سیستم آموزشی ، مروری نظام مند ، پیامدهای روانی-اجتماعی