نقش مهارت های زندگی و حمایت خانوادگی در پیشگیری از مصرف سیگار و مواد مخدر در میان نوجوانان مناطق روستایی

اعتیاد به مواد مخدر و مصرف سیگار از مهم ترین چالش های سلامت عمومی در ایران به شمار می رود و نوجوانان به دلیل قرار داشتن در دوره حساس هویت یابی، بیش از سایر گروه ها در معرض رفتارهای پرخطر قرار دارند. این پژوهش با هدف بررسی نقش مهارت های زندگی و حمایت خانوادگی در پیشگیری از مصرف سیگار و مواد مخدر در میان نوجوانان مناطق روستایی انجام شد؛ مناطقی که به دلیل محدودیت دسترسی به خدمات آموزشی و مشاوره ای و تغییرات فرهنگی–اجتماعی، آسیب پذیری بیشتری دارند. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد کیفی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و نیز مشاهده میدانی در دو روستا از توابع استان گیلان گردآوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل شدند. یافته ها در چهار محور اصلی شامل: ۱) محدودیت امکانات آموزشی و برنامه های اوقات فراغت، ۲) نبود خدمات مشاوره ای و روان شناختی محلی، ۳) تضعیف حمایت و نظارت خانوادگی و کاهش کارکرد نظارت اجتماعی غیررسمی، و ۴) ضعف مهارت های زندگی نوجوانان به ویژه در حوزه تصمیم گیری، مدیریت هیجان و مهارت «نه گفتن» دسته بندی شدند. نتایج نشان داد که هم زمانی این عوامل ساختاری و خانوادگی، زمینه ساز بروز رفتارهای مخاطره آمیز در نوجوانان روستایی از جمله گرایش به هیجان طلبی گروهی، کاهش انگیزه تحصیلی و فعالیت های بدون نظارت شده است. یافته ها تاکید می کند که رفتارهای پرخطر نوجوانان بیش از آنکه مسئله ای فردی باشند، بازتابی از ضعف حمایت خانوادگی، کمبود مهارت های زندگی و ناکارآمدی ساختارهای حمایتی در محیط روستایی هستند. بر این اساس، توسعه آموزش مهارت های زندگی، تقویت نقش حمایتی خانواده، گسترش خدمات مشاوره ای سیار و ارتقای کیفیت خدمات آموزشی در روستاها می تواند نقش موثری در پیشگیری از مصرف سیگار و مواد مخدر در میان نوجوانان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

رفتارهای پرخطر ، مهارت های زندگی ، حمایت خانوادگی ، نوجوانان ، مناطق روستایی