تاثیر بازی های رایانه ای آموزشی بر خلاقیت و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر بازی های رایانه ای آموزشی بر خلاقیت و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان دوره ی ابتدایی انجام گرفته است. در عصر کنونی که فناوری های دیجیتال بخش جدایی ناپذیری از زندگی کودکان شده اند، بازی های رایانه ای آموزشی به عنوان ابزاری نوین برای تلفیق سرگرمی و یادگیری مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته اند. دوره ی ابتدایی به عنوان زیربنای نظام تعلیم و تربیت، از حساسیت ویژه ای برخوردار است و پرورش خلاقیت و مهارت های حل مسئله در این دوره، یکی از اهداف غایی آموزش و پرورش به شمار می رود. این پژوهش از نوع مروری کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از روش مرور نظام مند روایی، بیست منبع معتبر داخلی از پایگاه های داده ی SID.ir، Magiran.com، Civilica.com، Noormags.ir و Elmnet.ir در بازه ی زمانی سال های ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۴ مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. جستجوی نظام مند با استفاده از کلیدواژه های ترکیبی «بازی های رایانه ای آموزشی»، «خلاقیت»، «حل مسئله» و «دانش آموزان ابتدایی» صورت پذیرفت و پس از غربالگری، بیست منبع که بیشترین هم خوانی را با معیارهای پژوهش داشتند، برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی جهت دار و سنتزپژوهی انجام گرفته و یافته ها در دو محور اصلی خلاقیت و حل مسئله دسته بندی و بررسی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اکثریت قریب به اتفاق منابع مورد بررسی (بیش از هشتاد درصد) بر تاثیر مثبت بازی های رایانه ای آموزشی - به ویژه بازی های معمایی، مسئله محور و استراتژیک - بر خلاقیت و ابعاد آن (سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط) صحه گذاشته اند. همچنین، تمامی منابع بررسی شده در حوزه ی حل مسئله، تاثیر مثبت بازی های رایانه ای آموزشی را بر مهارت های حل مسئله تایید کرده اند و مولفه هایی نظیر ساختار معماگونه ی تدریجی، بازخورد شناختی و ماهیت استراتژیک بازی به عنوان عوامل موثر شناسایی شده اند. با این حال، میزان و کیفیت تاثیرگذاری بازی ها مشروط به عواملی نظیر نوع بازی، محتوای آموزشی، مدت زمان مداخله، سبک بازی، سابقه ی بازی کردن و ویژگی های فردی دانش آموزان است. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که بازی های رایانه ای آموزشی با ویژگی هایی همچون مسئله محوری، تعامل پذیری، ارائه ی بازخورد فوری و ایجاد موقعیت های اکتشافی، ظرفیت قابل توجهی برای پرورش خلاقیت و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان دوره ی ابتدایی دارند؛ اما تحقق این ظرفیت در گرو طراحی هدفمند، انتخاب آگاهانه و به کارگیری هوشمندانه ی این بازی ها در بستر نظام آموزشی است. پژوهش حاضر با شناسایی شکاف های پژوهشی موجود از جمله کمبود مطالعات در پایه های اول تا سوم ابتدایی و نیز لزوم بررسی هم زمان و تعاملی تاثیر بازی ها بر هر دو متغیر، پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

بازی های رایانه ای آموزشی ، خلاقیت ، حل مسئله ، دانش آموزان ابتدایی ، یادگیری مبتنی بر بازی