تحلیل وضعیت انطباق محتوای کتاب قرآن با مولفه های باورهای مذهبی و پیامدهای تربیتی آن

پژوهش حاضر با هدف تحلیل وضعیت انطباق محتوای کتاب های درسی قرآن و دین و زندگی با مولفه های باورهای مذهبی و بررسی پیامدهای تربیتی آن انجام شده است. رویکرد این پژوهش کیفی و از نوع تحلیل اسنادی و مرور نظام مند منابع معتبر است. یافته ها نشان می دهد که محتوای کتاب های درسی قرآن و دین و زندگی دوره متوسطه از نظر انطباق با مولفه های باورهای مذهبی، با توزیع نامتوازنی مواجه است. تحلیل های محتوایی نشان می دهد که در کتاب های آموزش قرآن دوره اول متوسطه، بیشترین فراوانی مربوط به حیطه پیامدی (۱۶۴ مورد) و حیطه شناختی (۱۰۱ مورد) بوده است و در کتاب های دین و زندگی دوره دوم متوسطه نیز حیطه شناختی (۱۴۴ مورد) و پیامدی (۱۳۳ مورد) در صدر قرار دارند (بررسی محتوای کتاب های درسی آموزش قرآن، ۱۴۰۴). در مقابل، حیطه های گرایشی و رفتاری با وجود اهمیت بنیادین در شکل گیری هویت دینی دانش آموزان، کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. همچنین تحلیل محتوای کتاب های پیام های آسمانی دوره اول متوسطه نشان داده است که مولفه شناختی در هر سه پایه بیش از مولفه های دیگر هویت دینی مورد توجه است و مولفه های اجتماعی، عاطفی و فرهنگی در جایگاه بعدی قرار دارند (میرشاه جعفری و حشمتی فر، ۱۳۹۷). این عدم توازن در توجه به ابعاد مختلف باورهای مذهبی می تواند موجب شکاف میان آگاهی، گرایش و رفتار عملی دانش آموزان شود و پیامدهای تربیتی نامطلوبی مانند دوگانگی باور و عمل، کاهش انگیزه دینی و تضعیف هویت دینی را به همراه داشته باشد. بر این اساس، بازنگری در محتوای کتاب های درسی قرآن و دین و زندگی با تاکید بر توازن میان ابعاد شناختی، عاطفی، رفتاری و پیامدی باورهای مذهبی، ضرورتی اجتناب ناپذیر در نظام آموزش و پرورش به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتاب قرآن ، باورهای مذهبی ، دوره متوسطه ، تربیت دینی ، انطباق محتوایی