نقد و بررسی روایات مرتبط با منافقان در مدینه براساس آیات سوره منافقون (مطالعه تطبیقی فریقین)

پدیده نفاق از مهم ترین مسائل اجتماعی اعتقادی جامعه مدنی صدر اسلام است که قرآن کریم در سوره منافقون با بیانی مستقل و منسجم به تبیین ماهیت، ویژگی ها و پیامدهای آن پرداخته است. با این حال، در منابع تفسیری و روایی فریقین، روایات متعددی دیده می شود که می کوشند آیات این سوره را به اشخاص یا وقایع خاص تاریخی به ویژه شخصیت عبدالله بن ابی محدود سازند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این روایات تا چه اندازه با دلالت ها، سیاق و اطلاق آیات سوره منافقون سازگارند. هدف مقاله حاضر، نقد و ارزیابی روایات تفسیری مرتبط با منافقان مدینه بر اساس رویکرد قرآن محور و با روش تفسیر تطبیقی شیعه و اهل سنت است. روش تحقیق، تحلیلی تطبیقی بوده و بر تحلیل محتوایی آیات سوره منافقون و سنجش روایات بر پایه معیارهای قرآنی استوار است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بخشی از روایات تفسیری، با تاریخی سازی افراطی و تعیین مصادیق محدود، پویایی مفهومی نفاق را تضعیف می کنند، در حالی که رویکرد قرآن محور، نفاق را جریانی مستمر و فراتاریخی معرفی می کند که نمی توان آن را در چارچوب اشخاص خاص محصور ساخت.

کلیدواژه ها:

منافقان ، مدینه ، سوره منافقون ، نفاق عملی ، نفاق اعتقادی