بررسی تطبیقی آیه ۱۱ سوره نساء «یوصیکم الله فی اولادکم للذکرمثل حظ الانثیین»با تاکید بر احکام القرآن جصاص و تفسیر نمونه

یکی از بنیان های اساسی نظام حقوقی اسلام، مسئله ارث و به ویژه تعیین نسبت ارث میان فرزندان است که در آیه ۱۱ سوره نساء با تعبیر ﴿للذکر مثل حظ الانثیین﴾ به شکلی صریح و بنیادین مطرح شده است. این عبارت نه تنها یک حکم فقهی است، بلکه از منظر عدالت اجتماعی، نگاه قرآن به زن و مرد، و نحوه فهم نصوص دینی نیز محل تامل و تحلیل های گوناگون قرار گرفته است. با وجود گستردگی منابع تفسیری در فریقین، خلا اصلی در ادبیات پژوهشی، فقدان تحلیل تطبیقی روشمند میان دیدگاه های مفسران اهل سنت و شیعه در خصوص سهم ارث دختر و پسر با محوریت این آیه است؛ به ویژه مقایسه ای جامع میان تفسیر احکام القرآن اثر جصاص (از فقیهان اهل سنت) و تفسیر نمونه آیت الله مکارم شیرازی (از برجسته ترین مفسران شیعه معاصر) تاکنون به طور مستقل و تحلیلی انجام نشده است. این تحقیق با رویکرد تطبیقی و تحلیل محتوای فقهی تفسیری، ضمن بررسی مبانی لغوی، استدلال های فقهی، شواهد قرآنی و روایی هر دو تفسیر، نشان می دهد که گرچه هر دو مفسر به ظاهر آیه ملتزم اند، اما روش شناسی اجتهادی، مبانی کلامی و تفاوت های مذهبی، مسیر استنباط و نتیجه گیری آن ها را از یکدیگر متمایز ساخته است. نوآوری این پژوهش در تحلیل تطبیقی مبنای تفسیر آیات احکام و تاثیر پیش فرض های مذهبی در تبیین مفهوم عدالت قرآنی در موضوع ارث است. یافته های تحقیق، شکاف موجود در فهم مقارن این آیه را پر کرده و راه را برای پژوهش های دقیق تری در حوزه فقه مقارن و تفسیر تطبیقی هموار می سازد.

کلیدواژه ها:

آیه ۱۱ سوره نساء ، ارث پسر و دختر ، تفسیر تطبیقی ، احکام القرآن جصاص ، عدالت قرآنی