نقش بازی در بهبود یادگیری دانش آموزان دوره اول ابتدایی شهرستان (ساری)

بازی به عنوان یکی از بنیادی ترین و طبیعی ترین فعالیت های دوران کودکی، همواره جایگاه ویژه ای در فرآیند رشد شناختی، اجتماعی، عاطفی و تحصیلی کودکان داشته است. در سال های اخیر، رویکردهای نوین آموزشی با تاکید بر یادگیری فعال و دانش آموزمحور، استفاده از بازی های آموزشی را به عنوان راهبردی موثر برای ارتقای کیفیت یادگیری در دوره ابتدایی مورد توجه قرار داده اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش بازی در بهبود یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا آموزش مبتنی بر بازی می تواند موجب افزایش معنادار پیشرفت تحصیلی و انگیزش یادگیری در دانش آموزان مقطع ابتدایی شود یا خیر. روش پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل بوده است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه اول ابتدایی مدارس دولتی شهر (ساری) در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ به تعداد ۴۸۰ نفر بود. نمونه پژوهش شامل ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) بود که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه جایگزین شدند. گروه آزمایش طی ۸ هفته آموزش مبتنی بر بازی را در درس علوم تجربی دریافت کردند، در حالی که گروه کنترل آموزش سنتی معلم محور را تجربه نمودند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون پیشرفت تحصیلی محقق ساخته (با ۳۰ سوال چهارگزینه ای) و پرسشنامه انگیزش تحصیلی هارتر (نسخه بازنگری شده) بود. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۰ نفر از متخصصان علوم تربیتی تایید شد و پایایی آزمون از طریق ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۷ و پایایی پرسشنامه ۰.۹۱ محاسبه گردید که نشان دهنده همسانی درونی مطلوب ابزارهاست. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) در سطح معناداری ۰.۰۵ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد بین میانگین نمرات پس آزمون گروه آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد (p<۰.۰۱). میانگین نمرات پیشرفت تحصیلی در گروه آزمایش از ۱۴.۳۲ در پیش آزمون به ۱۸.۷۴ در پس آزمون افزایش یافت، در حالی که این میزان در گروه کنترل از ۱۴.۲۸ به ۱۵.۱۰ رسید. همچنین انگیزش تحصیلی دانش آموزان گروه آزمایش افزایش معناداری نشان داد. اندازه اثر محاسبه شده (Eta squared=۰.۴۲) بیانگر تاثیر قوی آموزش مبتنی بر بازی بر یادگیری بود. نتایج پژوهش با مبانی نظری رشد شناختی مطرح شده توسط Jean Piaget و نظریه اجتماعی-فرهنگی Lev Vygotsky همسو است که بر نقش تعامل فعال و تجربه مستقیم در یادگیری تاکید دارند. همچنین یافته ها با نتایج پژوهش های جدید در حوزه یادگیری بازی محور هم راستا می باشد که نشان می دهد بازی موجب افزایش درگیری شناختی، بهبود حافظه بلندمدت و ارتقای مهارت های حل مسئله می شود. بر اساس نتایج، می توان نتیجه گرفت که ادغام نظام مند بازی های آموزشی در برنامه درسی دوره ابتدایی می تواند به عنوان راهبردی موثر در بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش انگیزه، کاهش اضطراب یادگیری و تقویت تعامل اجتماعی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین پیشنهاد می شود سازمان آموزش و پرورش با بازنگری در محتوای کتب درسی، طراحی بسته های یادگیری بازی محور و برگزاری دوره های توانمندسازی معلمان، زمینه بهره گیری گسترده از این رویکرد را فراهم نماید.

کلیدواژه ها:

بازی آموزشی ، یادگیری فعال ، پیشرفت تحصیلی ، انگیزش تحصیلی ، دوره ابتدایی ، آموزش مبتنی بر بازی