رابطه استفاده از شبکه های اجتماعی با مشکلات خواب و عملکرد تحصیلی دانش آموزان

گسترش روزافزون استفاده از شبکه های اجتماعی در میان دانش آموزان، توجه پژوهشگران تربیتی و بهداشت روان را به پیامدهای شناختی، رفتاری و زیستی این پدیده معطوف کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میزان و الگوی استفاده از شبکه های اجتماعی با مشکلات خواب و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه و سنجش نقش میانجی مشکلات خواب در این رابطه طراحی شد. این مطالعه از نوع توصیفی–همبستگی بوده و جامعه پژوهش شامل دانش آموزان دوره متوسطه شهر قم در سال تحصیلی ۰۳-۱۴۰۲ بود. نمونه ای ۳۵۰ نفری با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب گردید. ابزارهای پژوهش شامل: پرسشنامه محقق ساخته «میزان و الگوی استفاده از شبکه های اجتماعی» (۲۰ بند، لیکرت ۵ درجه)، شاخص کیفیت خواب پیتزبورگ (PSQI) برای سنجش ابعاد کیفی خواب و ثبت میانگین نمرات نیم سال به عنوان شاخص عملکرد تحصیلی بود. داده ها پس از جمع آوری با استفاده از نمودارهای توصیفی، آزمون همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و آزمون میانجی گری (روش بارون و کنی با آزمون بوت استرپ) تحلیل شدند. نتایج نشان داد میان میزان ساعات استفاده روزانه از شبکه های اجتماعی و نمره PSQI همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد (r ≈ ۰.۴۲, p < ۰.۰۰۱)؛ همچنین بین میزان استفاده و عملکرد تحصیلی رابطه منفی معناداری مشاهده شد (r ≈ −۰.۳۶, p < ۰.۰۰۱). تحلیل رگرسیون و آزمون میانجی گری حاکی از آن بود که مشکلات خواب تا حدی نقش میانجی در رابطه منفی بین استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی و عملکرد تحصیلی دارند. بر اساس یافته ها، توصیه می شود برنامه های آموزشی برای افزایش سواد رسانه ای، مداخلات مدرسه محور جهت تنظیم ساعات استفاده و سیاست گذاری آموزشی برای محدودیت استفاده شبانه طراحی و اجرا گردد.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، مشکلات خواب ، عملکرد تحصیلی ، میانجی گری ، دانش آموزان