مدیریت مدرسه در عصر هوش مصنوعی: چالش های اخلاقی، فرصت ها و شایستگی های رهبری جدید

با گسترش نفوذ هوش مصنوعی در عرصه آموزش، مدیریت مدرسه در کانون تحولی بی سابقه قرار گرفته است. این پژوهش مروری توصیفی-تحلیلی با هدف شناسایی، دسته بندی و تحلیل نظام مند مهم ترین چالش های اخلاقی، فرصت ها و شایستگی های رهبری جدید مرتبط با مدیریت مدرسه در عصر هوش مصنوعی انجام شد. از لحاظ روش، این مطالعه با بهره گیری از تکنیک تحلیل محتوا و با رویکرد کیفی، به بررسی ۲۰ منبع منتخب (شامل ۱۰ منبع فارسی و ۱۰ منبع انگلیسی) که با روش نمونه گیری هدفمند و معیارمحور از میان پژوهش های مرتبط در بازه زمانی ۱۳۹۸-۱۴۰۴ و ۲۰۱۸-۲۰۲۶ انتخاب شدند، پرداخت. داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای و با ابزار فیش برداری نظام مند گردآوری و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که مدیریت مدرسه در فضایی دیالکتیکی از فرصت های تحول آفرین (مانند بهینه سازی اداری، تحلیل پیشگویانه، شخصی سازی آموزش و توسعه حرفه ای) و چالش های اخلاقی عمیق (شامل تهدید حریم خصوصی، تبعیض الگوریتمی، عدم شفافیت و تخریب رابطه انسانی) قرار دارد. موفقیت در این فضا مستلزم برخورداری مدیران از شایستگی های رهبری جدیدی است که مهم ترین آن ها سواد دیجیتال و داده ای پیشرفته، قضاوت اخلاقی فناورانه، تفکر انتقادی فعال، رهبری تغییر و توانمندسازی جمعی می باشد. این شایستگی ها به عنوان پل ارتباطی و تعدیل گر، تعیین می کنند که فرصت ها به تحولی مثبت می انجامند یا به بحران اخلاقی بدل می شوند. در نتیجه، مدیریت اثربخش در این عصر، نیازمند بازتعریف نقش مدیر به عنوان یک فیلسوف عمل گرا است که بتواند با درکی پیچیده از روابط متقابل این سه حوزه، اکوسیستم مدرسه را به سوی بهره گیری اخلاق مدار، عادلانه و انسانی از هوش مصنوعی هدایت کند. یافته های این پژوهش بر ضرورت بازنگری اساسی در برنامه های تربیت مدیر، تدوین چارچوب های اخلاقی حمایتگر و ایجاد شبکه های پشتیبانی در سطح کلان نظام آموزشی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

مدیریت مدرسه ، هوش مصنوعی ، اخلاق ، فرصت ، شایستگی