آموزش ترکیبی از منظر پژوهش های علمی: واکاوی الگوها، چالش ها و چشم اندازهای نوآوری آموزشی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نظام مند الگوها، چالش ها و چشم اندازهای نوآوری آموزشی در حوزه آموزش ترکیبی دوره ابتدایی انجام شده است. این مطالعه از نوع مرور نظام مند با رویکرد توصیفی-تحلیلی است که با به کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی، به بررسی و ترکیب یافته های ۵۷ مطالعه مرور نظام مند، ۷ مطالعه تجربی منتخب با کیفیت روش شناختی بالا و ۱۴ سند خط مشی بین المللی در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ پرداخته است. منابع مورد بررسی از پایگاه های علمی معتبر اسکوپوس، وب آو ساینس، اریک، گوگل اسکالر و همچنین وب سایت های رسمی سازمان های بین المللی مانند یونسکو و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی گردآوری شده و با استفاده از فرم استخراج داده محقق ساخته در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که همه گیری کووید-۱۹ به عنوان نقطه عطفی تاریخی، جهش کمی بی سابقه ای در انتشارات علمی این حوزه ایجاد کرده، اما این تولیدات به شدت از نظر جغرافیایی نامتوازن و متمرکز بر کشورهای توسعه یافته است. مدل معکوس با ۲۷ مطالعه، پرشمارترین مدل یادگیری ترکیبی است، با این حال اکثر قریب به اتفاق مطالعات بدون ذکر مدل مشخص، از آموزش ترکیبی به عنوان سازه ای انتزاعی سخن گفته اند که شکاف عمیق میان دانش نظری و عمل طراحی آموزشی را نمایان می سازد. فقدان مهارت های فاوا با ۷ مطالعه و زیرساخت های ناکافی با ۶ مطالعه، پربسامدترین چالش های شناسایی شده هستند. افزون بر این، تحلیل زمینه ای چهار چالش اختصاصی برای نظام آموزشی ایران آشکار ساخت: مشارکت و سواد دیجیتال والدین، برنامه درسی متراکم و متمرکز، ارزشیابی سنتی و آزمون محور، و خلا خط مشی و نبود برنامه راهبردی. در مقابل، سه چشم انداز نوآوری شامل بازی وارسازی و شخصی سازی در طراحی آموزشی، گذار از ارزشیابی تراکمی به تکوینی، و گذار از پاسخ اضطراری به راهبرد پایدار در خط مشی گذاری شناسایی شد. سنتز یافته ها در قالب چارچوب مفهومی سه بعدی ظرفیت، برابری و نوآوری، نقشه راهی برای توسعه متوازن و پایدار آموزش ترکیبی در دوره ابتدایی ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

آموزش ترکیبی ، پژوهش های علمی ، واکاوی الگوها ، چالش ها ، چشم اندازها