واکاوی ریشه ها و پیامدهای حذف تفکر و خلاقیت از فرآیند یادگیری

این مقاله به بررسی پدیده سلطه رویکرد حافظه محوری و پیامدهای حذف تفکر و خلاقیت از فرآیند یادگیری در دوره حساس ابتدایی می پردازد. با روش تحلیلی-انتقادی و مرور پژوهش های داخلی، نشان داده می شود که این الگوی آموزشی، صرفا یک روش تدریس نیست، بلکه نظامی ریشه دار است که از عوامل تاریخی (میراث مکتب خانه ای)، ساختاری (تمرکزگرایی، حجم انبوه محتوا، ارزشیابی کمی محور) و فرهنگی-اجتماعی (نگرش ابزاری خانواده ها) تغذیه می کند و در چرخه ای معیوب بازتولید می شود. پیامدهای این رویکرد در دو سطح فردی و اجتماعی تحلیل شده است. در سطح فردی، منجر به تضعیف انگیزه درونی، شکل گیری ذهنیت ثابت، سرکوب کنجکاوی، ناتوانی در حل مسئله و افزایش اضطراب در دانش آموزان می گردد. در سطح کلان، جامعه را با کمبود نیروی انسانی خلاق و نقاد، تضعیف سرمایه اجتماعی و ناتوانی در پاسخگویی به چالش های نوین مواجه می سازد که در بلندمدت ظرفیت توسعه پایدار را تهدید می کند. در پاسخ به این بحران، مقاله یک چارچوب تحول سه سطحی پیشنهاد می دهد: در سطح کلان، بازنگری در سیاست های ارزشیابی و برنامه درسی؛ در سطح میانی، توانمندسازی معلمان و طراحی فعالیت های یادگیری تفکربرانگیز؛ و در سطح خرد، تغییر نگرش خانواده ها و ایجاد فرهنگ ذهنیت رشد. نتیجه گیری تاکید دارد که گذار از حافظه محوری به یادگیری تفکر محور، اگرچه دشوار، اما با اقدام هماهنگ تمام ذی نفعان، ممکن و برای آینده کشور اجتناب ناپذیر است.

کلیدواژه ها:

تفکر ، خلاقیت ، فرآیند یادگیری