سنجش و تحلیل میزان توجه به مولفه های تفکر انتقادی در برنامه های درسی علوم انسانی دوره متوسطه اول

پژوهش حاضر با هدف سنجش و تحلیل میزان توجه به مولفه های تفکر انتقادی در برنامه های درسی علوم انسانی دوره متوسطه اول انجام شد. مسئله اصلی پژوهش این بود که دروس علوم انسانی این دوره تا چه اندازه زمینه پرورش مهارت های تفکر انتقادی را در دانش آموزان فراهم می سازند و چه عواملی در تحقق یا تضعیف این هدف نقش دارند. روش پژوهش از حیث هدف کاربردی و از حیث ماهیت توصیفی تحلیلی با رویکرد آمیخته بود. جامعه پژوهش را محتوای کتاب های درسی علوم انسانی دوره متوسطه اول و نیز معلمان مرتبط با این حوزه تشکیل دادند. در بخش کیفی محتوای کتاب های درسی، فارسی، مطالعات اجتماعی و پیام های آسمان بر اساس مولفه های تفکر انتقادی تحلیل شد و در بخش کمی دیدگاه معلمان و متخصصان از طریق ابزار پرسشنامه بررسی گردید. چارچوب نظری پژوهش بر مدل فاسیونه استوار بود که تفکر انتقادی را شامل مولفه های تفسیر، تحلیل، ارزیابی، استنباط، توضیح و خودتنظیمی می داند. یافته ها نشان داد که هرچند در برخی بخش های برنامه درسی نشانه هایی از توجه به پرسشگری و تحلیل مشاهده می شود اما در مجموع میزان توجه به مولفه های اصلی تفکر انتقادی در حد مطلوب نیست. همچنین نتایج بیانگر آن بود که ویژگی های حرفه ای معلمان، روش های تدریس، فضای فیزیکی کلاس و نوع ارزشیابی آموزشی در تقویت یا تضعیف تفکر انتقادی دانش آموزان نقش تعیین کننده دارند. بر اساس نتایج بازنگری در محتوای کتاب های درسی، آموزش معلمان، اصلاح شیوه های ارزشیابی و ایجاد فضای یادگیری مبتنی بر گفت وگو و پرسش به عنوان راهکارهای اساسی پیشنهاد شد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، برنامه درسی ، علوم انسانی ، دوره متوسطه اول ، تحلیل محتوا ، فاسیونه