تحلیل محتوای کیفی پیامدهای خودکشی در متون علمی داخلی و خارجی

خودکشی به عنوان یک معضل عمده جهانی پیامدهای گسترده ای برای بازماندگان به جا می گذارد. با این حال، تمرکز غالب پژوهش های پیشین بر شناسایی عوامل خطر بوده و درک جامعی از ابعاد مختلف این پیامدها فراهم نکرده است. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند پیامدهای خودکشی بر بازماندگان در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. این مطالعه کیفی با بهره گیری از روش تحلیل محتوای قراردادی انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل مقالات منتشر شده به زبان های فارسی و انگلیسی در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ (شمسی) و ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ (میلادی) بود. داده ها از پایگاه های اطلاعاتی داخلی و بین المللی گردآوری و با نمونه گیری هدفمند تا رسیدن به نقطه اشباع نظری ۲۲ مقاله مورد تحلیل نهایی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که پیامدهای خودکشی چندبعدی و عمیق است. در سطح فردی شایع ترین پیامدها اختلالات روانی پایدار (۷۷/۷ از مطالعات) و انزوای اجتماعی (۷۲/۷) بودند. در سطح خانوادگی اندوه پیچیده و طولانی مدت (۸۱/۸) و احساس گناه و خودسرزنشی (۷۲/۷) غالب بودند. در سطح اجتماعی داغ ننگ (Stigma) (۸۱/۸) به عنوان بارزترین پیامد شناسایی شد. پیامدهای اقتصادی و اثر الگوپذیری (تقلیدی) کمتر مورد توجه قرار گرفته بودند. یافته های این مطالعه موید آن است که خودکشی پدیده ای چندبعدی است که تاثیرات عمیق و پایداری در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی بر جای می گذارد. بر اساس تحلیل محتوای صورت گرفته، بارزترین این تاثیرات شامل بروز اختلالات روانی پایدار و انزوای اجتماعی در بازماندگان، تجربه اندوهی پیچیده و طولانی مدت در سطح خانواده و مواجهه با پدیده داغ ننگ در بستر اجتماعی است. این نتایج لزوم توجه فوری و همه جانبه سیاست گذاران و متخصصان سلامت روان به طراحی و اجرای برنامه های مداخله ای، جامع مبتنی بر شواهد و همسو با ویژگی های فرهنگی جامعه ایران را بیش از پیش آشکار می سازد. چنین اقداماتی نه تنها برای کاهش رنج بازماندگان بلکه به منظور پیشگیری از تداوم چرخه آسیب و ترویج سلامت روان در جامعه ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

خودکشی ، بازماندگان خودکشی ، پیامدها ، تحلیل محتوای کیفی ، سوگ