تحلیل کمی و کیفی پسماندهای بیمارستانی و نقش مدیریت در کاهش تولید در مبدا: مطالعه موردی در شهر تهران

افزایش تولید پسماندهای بیمارستانی در کلان شهرها به ویژه در مراکز درمانی پرتراکم یکی از چالش های مهم بهداشتی، زیست محیطی و مدیریتی محسوب می شود. اهمیت این پسماندها تنها به مقدار تولید آنها محدود نیست بلکه ترکیب و کیفیت تفکیک آنها در مبدا تعیین کننده میزان، خطر، هزینه بی خطرسازی، ظرفیت بازیافت و پیامدهای زیست محیطی است. این مطالعه با هدف بررسی کمیت و کیفیت پسماندهای بیمارستانی و تحلیل نقش مدیریت در کاهش تولید در مبدا در بیمارستان های شهر تهران انجام شد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی و مقطعی بوده و داده های مورد نیاز از ۴۳ بیمارستان شهر تهران با استفاده از پرسشنامه ساختاریافته و عملیات جداسازی و توزین با هماهنگی مدیر محلی بیمارستان ها و معرفی پرسنل خدماتی مورد نیاز انجام شد. داده ها پس از کدگذاری در نرم افزارهای اکسل، SPSS و R پردازش و با استفاده از شاخص های آمار توصیفی تحلیل شدند. نتایج نشان داد میانگین تولید روزانه پسماندهای عمومی، عفونی، نوک تیز و شیمیایی و دارویی به ترتیب برابر با ۵۳۹/۶، ۳۳۶/۲۸، ۳۰/۲۹ و ۱۳/۷۹ کیلوگرم در روز بود. همچنین سهم پسماندهای عمومی، عفونی، نوک تیز و شیمیایی از کل پسماند تولیدی به ترتیب حدود ۵۹، ۳۷، ۳ و ۱ درصد برآورد شد. سرانه تولید کل پسماند برابر با ۴/۵۵ کیلوگرم به ازای هر تخت فعال در روز بود و سهم پسماندهای خطرناک حدود ۴۰ درصد به دست آمد که بالاتر از دامنه پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت است. نتایج همچنین نشان داد نوع مالکیت بیمارستان ها بر الگوی تولید پسماند اثرگذار بوده و بیمارستان های خصوصی بالاترین نرخ تولید برخی گروه های پسماند را داشته اند. بر اساس یافته ها مشکل اصلی مدیریت پسماند بیمارستانی در تهران صرفا مقدار تولید نیست بلکه سهم بالای پسماند عفونی و خطرناک بیانگر ضعف در تفکیک از مبدا، اختلاط پسماندهای عمومی با جریان عفونی است. بنابراین اصلاح تفکیک در مبدا، آموزش کارکنان، کنترل مصرف اقلام یک بار مصرف، توسعه بازیافت پسماندهای عمومی و پایش مستمر بخش های تولید کننده پسماند می تواند به کاهش تولید پسماند خطرناک، کاهش مصرف منابع عملیاتی و بهبود عملکرد مدیریتی بیمارستان ها منجر شود.

کلیدواژه ها:

پسماند بیمارستانی ، تفکیک از مبدا ، پسماند عفونی ، کاهش تولید پسماند ، مدیریت پسماند ، بازیافت