اثر تغییر اقلیم بر روند تغییرات بارش و سیلاب در شرایط حال و آینده در سواحل جنوبی دریای خزر

تغییر اقلیم و پیامدهای آن بر الگوی بارش و رخداد سیلاب یکی از مهمترین چالش های مدیریت منابع آب در دهه های اخیر به شمار می رود. تغییرات اقلیمی با افزایش فراوانی و شدت بارش های حدی و سیل زده، تغییر در نوع، مقدار و توزیع مکانی و زمانی بارش، رژیم هیدرولوژیکی حوضه های آبریز را تحت تاثیر قرار می دهد. این تغییرات می تواند موجب افزایش رواناب سطحی، کاهش نفوذ آب و تغذیه آبخوان ها، تشدید مخاطرات سیلاب، کاهش امنیت منابع آب و افزایش هدررفت آب های حاصل از بارش شود. از این رو شناخت روند تغییرات بارش و سیلاب تحت تاثیر تغییر اقلیم نقش مهمی در برنامه ریزی و مدیریت پایدار منابع آب دارد. هدف این پژوهش، بررسی اثر تغییر اقلیم بر روند تغییرات بارش و سیلاب در شرایط اقلیمی کنونی و سناریوهای آینده و ارائه راهکارهای مناسب برای مدیریت پایدار منابع آب و کاهش مخاطرات ناشی از تغییرات اقلیمی در سه حوزه آبخیز باش محله در غرب، تالار در مرکز و رامیان در شرق سواحل جنوبی دریای خزر است. بدین منظور داده های بارش، دمای بیشینه و کمینه از ایستگاه های هواشناسی و داده های دبی از سازمان تماب گردآوری و پس از مرتب کردن و آماده سازی، روند آنها با استفاده از آزمون من-کندال بررسی شد. سپس متغیرهای اقلیمی با مدل ریزمقیاس نمایی آماری SDSM تحت سه سناریوی خوش بینانه، میانی و بدبینانه برای دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۴۵ شبیه سازی شدند. داده های شبیه سازی شده برای دوره آینده تحت سه سناریوی SSP مجددا توسط آزمون من-کندال تعیین روند شدند. در ادامه مدل بارش-رواناب RRL برای دوره پایه واسنجی و برای دوره آینده اجرا شد. در نهایت با استفاده از روش شاخص های تغییرات هیدرولوژیکی (IHA)، ۳ شاخص هیدرولوژیکی در دوره های پایه و آینده ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که تغییر اقلیم موجب تشدید رواناب ناشی از بارش و افزایش پتانسیل وقوع سیلاب در هر سه حوضه شده است؛ موضوعی که ضرورت اتخاذ راهکارهای سازگار با تغییر اقلیم و بازنگری در مدیریت پایدار منابع آب را بیش از پیش نمایان می سازد.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، آزمون من-کندال ، ریز مقیاس نمایی SDSM ، مدل بارش - رواناب RRL ، شاخص هیدرولوژیکی IHA ، سناریوهای SSP