مرور مقایسه ای ESC، iPSC و سلول های بنیادی بالغ: نقش شبکه های تنظیم بیان ژن و اپی ژنتیک در خودنوزایی، تمایز و کاربردهای آن در پزشکی بازساختی

پزشکی بازساختی به طور گسترده بر سلول های بنیادی، به ویژه سلول های بنیادی جنینی (ESCs)، سلول های بنیادی پرتوان القایی (iPSCs) و سلول های بنیادی بالغ (ASCs) تکیه دارد؛ با این حال، تفاوت های بنیادین در شبکه های تنظیم بیان ژن و سازوکارهای اپی ژنتیکی این سلول ها، انتخاب منبع مناسب را در کاربردهای پژوهشی و درمانی پیچیده می سازد. هدف این مطالعه، مرور و مقایسه نقش شبکه های تنظیم بیان ژن و تغییرات اپی ژنتیکی در خودنوزایی، تمایز و کاربردهای پزشکی بازساختی این سه گروه سلولی است. این پژوهش به صورت یک مرور روایتی تحلیلی انجام شده و مقالات انگلیسی منتشرشده در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های PubMed، Scopus با کلیدواژه های مرتبط جست وجو و پس از غربالگری، مطالعات واجد شرایط تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که حفظ پرتوانی در ESCها عمدتا توسط شبکه فاکتورهای رونویسی OCT۴، SOX۲ و NANOG کنترل می شود. در iPSCها، علاوه بر این عوامل، بازآرایی کروماتین، متیلاسیون DNA و اصلاحات هیستونی نقش اساسی دارند و ممکن است «حافظه اپی ژنتیکی» سلول منشا باقی بماند. ESCها بیشترین ظرفیت تمایزی را دارند، iPSCها برای مدل سازی بیماری و پزشکی شخصی سازی شده بسیار ارزشمندند، و ASCs با وجود ظرفیت تمایزی محدودتر، از ایمنی بیشتر، پایداری ژنتیکی بالاتر و خطر تومورزایی کمتر برخوردارند. در مجموع، هیچ یک از این سه نوع سلول برتری مطلق ندارند و انتخاب آن ها باید بر اساس هدف درمانی، نوع بیماری و ملاحظات ایمنی انجام شود.

کلیدواژه ها:

سلول های بنیادی ، سلول های بنیادی جنینی ، سلول های بنیادی پرتوان القایی ، سلول های بنیادی بالغ ، اپی زایی ژنتیکی