ارتباط میان نوع جهش در ژنCFTR و شدت بیماری در فیبروزکیستیک

فیبروز کیستیک (Cystic Fibrosis; CF) یکی از شایع ترین بیماری های ژنتیکی اتوزومال مغلوب است که در اثر جهش در ژن CFTR ایجاد می شود و به دلیل اختلال در انتقال یون های کلر و بی کربنات، موجب تولید ترشحات غلیظ و چسبنده در غدد برون ریز بدن می گردد؛ این اختلال می تواند دستگاه های مختلفی از جمله ریه، پانکراس، کبد، سینوس ها و دستگاه تناسلی را درگیر کرده و سبب بروز عوارضی مانند عفونت های مکرر ریوی، سوءجذب، اختلال رشد، نارسایی پانکراس و ناباروری شود. با توجه به نقش تعیین کننده نوع جهش در شدت تظاهرات بالینی و نیز اهمیت روزافزون پزشکی فردمحور، مطالعه حاضر با هدف بررسی ارتباط میان جهش های ژن CFTR و شدت فنوتیپ های بالینی بیماری انجام شد. روش کار این پژوهش به صورت مروری-تحلیلی و با استفاده از منابع علمی معتبر، مطالعات ژنتیکی، گزارش های اپیدمیولوژیک و یافته های بالینی مرتبط با فیبروز کیستیک انجام گرفت و داده ها با تمرکز بر مکانیسم مولکولی بیماری، الگوی وراثت، تنوع جهش ها، تظاهرات چندسیستمی و پیامدهای تشخیصی و درمانی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که نقص در عملکرد پروتئین CFTR باعث برهم خوردن تعادل آب و الکترولیت در سطح سلول های اپیتلیال و در نتیجه تجمع مخاط غلیظ در مجاری بدن می شود؛ این شرایط زمینه را برای التهاب مزمن، عفونت های مکرر و آسیب پیشرونده اندام ها فراهم می کند. همچنین مشخص شد که تنوع بالینی قابل توجه میان بیماران، تا حد زیادی به نوع جهش ژنتیکی و میزان اختلال ایجادشده در عملکرد پروتئین وابسته است؛ به گونه ای که برخی جهش ها با فنوتیپ های شدیدتر و برخی دیگر با تظاهرات خفیف تر همراه اند. افزون بر این، پیشرفت روش های تشخیص مولکولی و معرفی داروهای تعدیل کننده CFTR، از جمله اصلاح کننده ها و پتانسیاتورها، امکان انتخاب درمان هدفمند بر اساس نوع جهش را فراهم کرده و سبب بهبود عملکرد ریوی، کاهش بستری و ارتقای کیفیت زندگی بیماران شده است. در نتیجه، می توان گفت شناخت دقیق جهش های ژن CFTR و ارتباط آن ها با فنوتیپ بالینی، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام، پیش بینی سیر بیماری، انتخاب درمان مناسب و بهبود مدیریت بالینی بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک دارد و می تواند مبنایی موثر برای توسعه راهبردهای درمانی دقیق تر در آینده باشد.

کلیدواژه ها:

فیبروز کیستیک ، ژن CFTR ، جهش ژنتیکی ، تشخیص مولکولی ، فنوتیپ بالینی ، وراثت اتوزومال مغلوب ، نارسایی پانکراس