تبیین پدیده اجبار در تکرار در روابط بزرگسالی: مروری بر رویکردهای نسل سوم روان درمانی

پدیده ی اجبار به تکرار، یکی از چالش برانگیزترین مفاهیم در روان شناسی پویشی است که به تمایل ناخودآگاه فرد برای بازآفرینی الگوهای رابطه ای آسیب زا از دوران کودکی در روابط بزرگسالی اشاره دارد. پارادوکس اساسی این پدیده، تداوم آن علی رغم آگاهی کامل فرد از مخرب بودن الگو است؛ چراکه فرد با وجود درک شناختی از آسیب زا بودن رفتارهای خود، همچنان به سمت همان شرکا و پویایی های کهن کشیده می شود. رویکردهای سنتی در تبیین این مقاومت با بن بست مواجه شده اند، زیرا یا صرفا بر محتوای طرحواره ها متمرکز بوده اند و یا صرفا به فرایندهای اجتنابی پرداخته اند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین پدیده ی اجبار به تکرار در روابط بزرگسالی از طریق تلفیق سه رویکرد نسل سوم روان درمانی شامل طرحواره درمانی، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و ذهن آگاهی انجام شد. این پژوهش با روش مرور ادبیات نظام مند و تحلیلی، به بررسی عمیق مفاهیم کلیدی و سازوکارهای علی پرداخته و به پرسش بنیادین چرایی انتخاب مجدد شرکایی با ویژگی های مخرب، پاسخ داده است. یافته ها نشان داد که طرحواره های ناسازگار اولیه محتوای الگوها و چرایی شکل گیری آن ها را تبیین می کنند؛ فرایند اجتناب تجربه ای و آمیختگی شناختی سازوکار تداوم چرخه را با وجود آگاهی شناختی توضیح می دهند؛ و در نهایت، ذهن آگاهی از طریق تمرکززدایی شناختی، به عنوان مکانیسم موثر گسلش از این چرخه عمل می کند. مدل یکپارچه ی پیشنهادی، ضمن پر کردن خلا نظری موجود در پژوهش های پیشین، چارچوبی عملیاتی برای درمانگران فراهم می آورد تا با شناسایی همزمان ریشه (طرحواره)، فرایند (درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد) و مکانیسم گسلش (ذهن آگاهی)، به مراجعان در رهایی از چرخه ی تکرار یاری رسانند.

کلیدواژه ها:

اجبار در تکرار ، روابط بزرگسالی ، رویکردهای نسل سوم