جایگاه مدرسه در مدیریت و پیشگیری از رفتارهای پرخطر در کودکان دبستانی

رفتارهای پرخطر در کودکان از جمله پرخاشگری، قلدری و نافرمانی یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی است و مدرسه به عنوان محیطی که کودکان بخش قابل توجهی از زمان خود را در آن سپری می کنند، می تواند نقش تعیین کننده ای در پیشگیری و مدیریت این رفتارها ایفا کند. با این حال فقدان تصویری یکپارچه و مبتنی بر شواهد از مولفه های مدرسه ای موثر تصمیم گیری علمی را با مشکل مواجه ساخته است. هدف این پژوهش تبیین جایگاه مدرسه در مدیریت و پیشگیری از رفتارهای پرخطر کودکان با استفاده از مرور نظام مند مطالعات سال های اخیر بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مرور نظام مند انجام شد. پایگاه های معتبر داخلی و خارجی با کلیدواژه های مرتبط جستجو شدند و از میان نزدیک به ۱۹۰ منبع اولیه، ۲۴ مطالعه واجد معیارهای ورود شناسایی و تحلیل شد. یافته ها نشان داد که موثرترین مولفه های مدرسه ای در کاهش رفتارهای پرخطر عبارتند از جو مثبت مدرسه و احساس تعلق، رابطه حمایتی معلم–دانش آموز و برنامه های ساختاریافته یادگیری اجتماعی هیجانی و حمایت از رفتار مثبت. در مقابل، رویکردهای تنبیهی مانند تعلیق و اخراج رفتارهای پرخطر را تشدید می کنند. در ایران با وجود شیوع قابل توجه مشکلات رفتاری مدارس با چالش هایی نظیر آموزش ناکافی معلمان، تراکم بالای کلاس ها در مدارس دولتی و کمبود مشاوران متخصص مواجه هستند. هرچند در دهه اخیر رویکردهای تنبیهی در نظام آموزشی ایران کاهش یافته و قوانین حمایت گرانه تری تصویب شده است اما همچنان فاصله معناداری بین وضعیت موجود و رویکردهای مطلوب مبتنی بر شواهد بین المللی وجود دارد. نتیجه نهایی آن که مدرسه ظرفیت بالایی برای پیشگیری اولیه دارد اما تحقق این نقش مستلزم تغییر پارادایم از انضباط تنبیهی به رویکردهای حمایتی و توانمندساز، آموزش نظام مند معلمان و طراحی برنامه های بومی شده مبتنی بر شواهد است.

کلیدواژه ها:

مدرسه ، رفتارهای پرخطر ، پیشگیری ، مدیریت رفتار ، جو مدرسه