تحلیل میزان توجه به موضوعات محیط زیستی و پایداری در کتاب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی

هدف پژوهش حاضر تحلیل میزان توجه کتابهای مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی به مولفه های محیط زیست و پایداری با بهره گیری از رویکرد تحلیل محتوای کیفی کمی و بر اساس استانداردهای نوین آموزش برای توسعه پایدار است. جامعه پژوهش شامل تمام کتابهای مطالعات اجتماعی پایه های سوم تا ششم بود که به دلیل محدود بودن جامعه به شیوه تمام شماری مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته مبتنی بر چارچوب های بین المللی آموزش محیط زیست (UNESCO-UNEP) و اسناد ملی برنامه درسی بود. تحلیل داده ها نشان داد که از مجموع ۱٬۲۶۴ واحد ثبت تنها ۱۴۳ مورد (حدود ۱۱.۳ درصد) به مفاهیم محیط زیستی اختصاص داشتند و بخش عمده آنها در سطح ذکر «سطحی» قرار گرفته اند. یافته های کیفی نیز نشان داد که بسیاری از مفاهیم کلیدی پایداری از جمله مدیریت مصرف، حفاظت از منابع، رفتارهای شهروندی پایدار و اقتصاد سبز به صورت نظام مند، مسئله محور یا کاربردی ارائه نشده اند. همچنین مشاهده شد که تصاویر به طور عمده نقش تزئینی داشته و فرصت یادگیری مبتنی بر تجربه، تحلیل موقعیت های واقعی و پرورش مهارت های تفکر محیط زیستی را فراهم نمی کنند. با وجود آنکه پایه ششم بیشترین سطح انسجام مفهومی را در حوزه پایداری نشان می دهد اما همچنان فعالیت های مشارکتی، پروژه محور و کنش محور که لازمه آموزش محیط زیست در استانداردهای جهانی هستند در کتاب ها مشاهده نمی شود. نتایج کلی پژوهش بیانگر آن است که آموزش محیط زیست در کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی ایران هنوز در سطح آگاهی بخشی قرار دارد و برای رسیدن به سطح توانمندسازی یادگیرنده برای اقدام و کنش پایدار نیازمند بازنگری عمیق در طراحی محتوا، ارتقای کیفیت فعالیت ها، و تقویت پیوند بین مفاهیم و زندگی واقعی دانش آموزان است. این یافته ها ضرورت بازطراحی برنامه درسی، ارتقای رویکردهای آموزشی و بهره گیری از الگوهای بین المللی آموزش برای توسعه پایدار را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

آموزش محیط زیست ، توسعه پایدار ، تحلیل محتوا ، مطالعات اجتماعی ، برنامه ریزی درسی ، آموزش ابتدایی