بررسی میزان انطباق محتوای مطالعات اجتماعی با نیازهای فرهنگی بومی مناطق مختلف ایران

این پژوهش با هدف ارزیابی میزان انطباق محتوای کتاب های درسی مطالعات اجتماعی ایران با نیازهای فرهنگی-بومی مناطق مختلف کشور انجام شد و تلاش نمود با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر استانداردهای بین المللی الگوهای پنهان بازنمایی فرهنگ در نظام آموزشی را آشکار سازد. مطالعه بر اساس روش تحلیل محتوای تحلیلی توصیفی و با بررسی جامع کتاب های دوره ابتدایی و متوسطه اول صورت گرفت و مضامین مرتبط با هویت محلی، سبک زندگی، میراث فرهنگی، تنوع قومی زبانی و پیوند آنها با تربیت شهروندی مورد کدگذاری و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که ساختار محتوای مطالعات اجتماعی تحت تاثیر یک منطق متمرکز و تک روایت قرار دارد که در قالب الگوی مرکز - پیرامون بازتولید می شود و موجب می گردد فرهنگ های محلی به جای ایفای نقش کنشگرانه عمدتا در شکل نمادین کلیشه ای و گذشته نگر بازنمایی شوند. دو مفهوم جدید سه گانه معکوس انطباق فرهنگی و فاصله نمادین فرهنگ ها نشان دادند که تنوع فرهنگی موجود در جامعه در متن کتاب ها از طریق سازوکارهایی به روایت یکنواخت و فراگیر تبدیل می شود. تحلیل کمی نیز بیانگر آن است که تنها نسبت محدودی از مضامین فرهنگی با مهارت های شهروندی پیوند یافته و بخش اندکی از تصاویر با تجربه زیسته دانش آموزان تطابق دارند. بر اساس این یافته ها پژوهش حاضر یک مدل مفهومی نوین برای تبیین فرایند تبدیل ورودی های فرهنگی به پیامدهای آموزشی ارائه می کند و بر ضرورت گذار از بازنمایی نمادین به بازنمایی تجربه محور و طراحی برنامه درسی حساس به تنوع تاکید دارد. این نتایج می تواند مبنایی برای بازنگری سیاست های آموزشی و تدوین نسخه های بومی سازی شده کتاب های مطالعات اجتماعی در مناطق مختلف کشور فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

مطالعات اجتماعی ، بازنمایی فرهنگی ، انطباق محتوایی ، برنامه درسی چندفرهنگی ، هویت محلی ، مرکز پیرامون ، تربیت شهروندی