تحلیل محتوای کتب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از منظر مولفه های آموزش چندفرهنگی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقادانه بازنمایی مولفه های آموزش چندفرهنگی در محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی ایران انجام شده است. این مطالعه با بهره گیری از پارادایم روش شناختی آمیخته کمی کیفی و رویکرد تحلیل محتوای نظام مند تمامی کتب درسی این حوزه را به صورت تمام شماری (Census) مورد بررسی قرار داد. واحدهای تحلیل شامل گزاره های متنی، بازنمایی های تصویری و استراتژی های یاددهی-یادگیری در فعالیت های آموزشی بود که بر اساس چارچوب نظری استخراج شده از الگوهای نوین آموزش چندفرهنگی کدگذاری شدند. یافته های پژوهش مبین نوعی توزیع نامتوازن و بازنمایی گزینشی در ارائه مولفه های چندفرهنگی است؛ به طوری که تمرکز عمده بر هویت ملی یکپارچه و ارزش های جهان شمول اخلاقی قرار دارد و در مقابل مولفه های ناظر بر تنوع قومی زبانی، هویت های محلی و روایت های فرهنگی متکثر در حاشیه قرار گرفته اند. تحلیل کیفی داده ها نشان داد که رویکرد حاکم بر کتاب های درسی بیشتر معطوف به آگاهی بخشی توصیفی و سطحی از تنوع است و از تبدیل شدن به یک پداگوژی تحول آفرین که منجر به شکل گیری تفکر انتقادی و کنشگری فرهنگی در دانش آموزان شود بازمانده است. همچنین نتایج حاکی از وجود یک شکاف ساختاری میان تنوع تکثرگرایانه جامعه ایران و تصویر ارائه شده در برنامه درسی رسمی است. این پژوهش در نهایت بر ضرورت بازنگری بنیادین در سیاست گذاری های تدوین محتوا با هدف گذار از تک صدایی فرهنگی به سمت آموزش شهروندی چندفرهنگی و تقویت شایستگی های بین فرهنگی نسل آینده تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

آموزش چندفرهنگی ، تحلیل محتوای انتقادی ، شایستگی بین فرهنگی ، سیاست گذاری آموزشی