تاثیر هوش مصنوعی بر فرآیندهای اعتبار سنجی و اعطای تسهیلات در نظام بانکی ایران

تحول دیجیتال در صنعت بانکداری، ساختار سنتی اعتبارسنجی را از تحلیل های مبتنی بر قضاوت کارشناسی به سمت «مدل های پیش بین الگوریتمیک» سوق داده است. هوش مصنوعی با بهره گیری از یادگیری ماشین و کلان داده ها، ظرفیت های بی نظیری برای ارزیابی ریسک اعتباری و بهینه سازی تخصیص تسهیلات فراهم آورده است. با این حال، انتقال عاملیت تصمیم گیری از انسان به سامانه های خودکار، پرسش های حقوقی و اخلاقی نوظهوری را در نظام بانکی ایران مطرح کرده است. فقدان شفافیت در فرآیندهای الگوریتمی (پدیده جعبه سیاه)، خطر بازتولید سوگیری های تبعیض آمیز در داده ها، و ابهام در تعیین مسئولیت مدنی ناشی از تصمیمات خودکار، از جمله چالش های بنیادین این گذار محسوب می شوند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکردی انتقادی، به واکاوی شکاف میان تحولات فناورانه و ایستایی مقررات حقوقی در ایران پرداخته است. یافته ها حاکی از آن است که قوانین موجود، به ویژه قانون مسئولیت مدنی و مقررات بانکداری بدون ربا، واجد ابزارهای کافی برای پاسخگویی به چالش های «استقلال الگوریتمیک» نیستند. مقاله حاضر در نهایت بر ضرورت بازخوانی مفهوم «تقصیر» در ساحت بانکداری دیجیتال و تدوین چارچوب های نظارتی منعطف بر پایه «مسئولیت سخت گیرانه» (Strict Liability) تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اعتبارسنجی الگوریتمیک ، تسهیلات بانکی ، مسئولیت مدنی ، شفافیت الگوریتمی ، نظام بانکی ایران