قابلیت اجرا و اعتبار حقوقی قراردادهای هوشمند: بررسی چالش های حقوقی مربوط به اراده طرفین، ایجاب و قبول، و امکان اجرای قهری قراردادهای هوشمند در نظام های حقوقی مختلف

ظهور و تکوین فناوری زنجیره بلوکی و به تبع آن، تکوین انگاره «قراردادهای هوشمند»، پارادایم های سنتی در حوزه حقوق تعهدات را با چالش های نظری و عملی بنیادین مواجه ساخته است. پژوهش حاضر در صدد واکاوی مبانی اعتبار و قابلیت استناد این دست قراردادها با تمرکز بر ارکان رکین تشکیل عقد، مشتمل بر تلاقی اراده ها در قالب ایجاب و قبول و متعاقبا تحلیل مکانیسم های اجرای قهری در بستر نظام های حقوقی معاصر است. این مطالعه با اتخاذ روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات تطبیقی، به تبیین شکاف میان کدهای رایانه ای و اراده حقوقی پرداخته و کارآمدی قواعد کلاسیک حقوق خصوصی را در مواجهه با خودکاری دیجیتال مورد سنجش قرار می دهد. یافته های تحقیق مبین آن است که ماهیت خوداجراگر و انعطاف ناپذیر قراردادهای هوشمند، چالش های سترگی را در زمینه احراز «قصد مشترک» ایجاد می کند؛ چراکه تقلیل اراده به الگوریتم، امکان تفسیر غایی و کشف نیت واقعی متعاملین را با بن بست های فنی و حقوقی روبرو می سازد. همچنین، ویژگی تغییرناپذیری در این بستر، اعمال نهادهای حمایتی و ترمیمی نظیر فسخ، ابطال و تعدیل قرارداد را که مستلزم مداخله پسینی مرجع قضایی است، با دشواری های ساختاری مواجه کرده و عملا کارکرد اجرای قهری را در نظام های دادرسی سنتی با چالش مواجه می سازد. در نهایت، مقاله به این نتیجه رهنمون می شود که تبیین اعتبار حقوقی این قراردادها مستلزم گذار از نگاه تک بعدی فنی و حرکت به سوی تدوین چارچوب های حقوقی هم گراست. بر این اساس، پیشنهاد می گردد با تلفیق شروط حقوقی صریح در ساختار کدهای هوشمند و تعبیه سازوکارهای داوری درون زنجیره ای، توازنی میان کارآمدی فناورانه و ضرورت های مربوط به نظم عمومی و عدالت قراردادی برقرار گردد تا امکان نظارت قضایی و اجرای قهری در موارد تضییع حق، هم سو با تحولات دنیای معاصر فراهم آید.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، حاکمیت اراده ، ایجاب و قبول الکترونیک ، اجرای قهری ، اعتبار حقوقی