رضایت آگاهانه در ترازوی بلاکچین؛ چالش ها و الزامات حقوقی قراردادهای هوشمند در حقوق ایران

تحولات شتابان فناوری بلاکچین و ظهور قراردادهای هوشمند، نظام سنتی حقوق قراردادها را با چالش های مفهومی و تقنینی تازه ای مواجه ساخته است. قراردادهای هوشمند به واسطه تنظیم مفاد قرارداد در قالب کدهای رایانه ای و اجرای خودکار و غیرقابل توقف آن ها، کارآمدی روابط قراردادی را افزایش می دهند، اما هم زمان تحقق یکی از بنیادی ترین ارکان صحت قرارداد، یعنی رضایت آگاهانه طرفین، را با تردیدهای جدی روبه رو می سازند. در حقوق ایران، رضایت آگاهانه ریشه در فقه امامیه داشته و قانون مدنی، تحقق عقد را منوط به قصد و رضای مبتنی بر علم اجمالی به موضوع می داند. با این حال، قوانین موجود، به ویژه قانون تجارت الکترونیکی، علی رغم شناسایی ابزارهای اعلام اراده دیجیتال، مقررات صریح و متناسبی برای قراردادهای هوشمند و پیچیدگی های فنی آن ها پیش بینی نکرده اند. این پژوهش با رویکردی توصیفی مروری و با بهره گیری از منابع حقوقی، فقهی و تطبیقی، به تبیین مفهوم رضایت آگاهانه، بررسی ماهیت و ویژگی های قراردادهای هوشمند و تحلیل چالش های تحقق رضایت در این بستر می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه حقوق ایران از حیث مبانی نظری ظرفیت پذیرش قراردادهای هوشمند را داراست، اما در فقدان معیارهای روشن برای احراز آگاهی موثر، رضایت در این نوع قراردادها در معرض تزلزل حقوقی قرار دارد. در پایان، با الهام از تجارب نظام های حقوقی دیگر، ضرورت تدوین مقررات خاص و الزام به شفاف سازی و اطلاع رسانی فنی و حقوقی برای حفظ اصل رضایت آگاهانه در حقوق ایران مورد تاکید قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

رضایت آگاهانه ، قراردادهای هوشمند ، بلاکچین ، حقوق قراردادها ، حقوق ایران ، معاملات الکترونیکی