تبارشناسی انتقادی دفاع مشروع فرامرزی علیه کنشگران غیردولتی: چالش دکترین «دولت ناتوان/ بی میل» با اصل حاکمیت در دامنه های فیزیکی و سایبرنتیک

گسترش فزاینده تهدیدات فرامرزی از سوی کنشگران غیردولتی، پارادایم سنتی دفاع مشروع را در حقوق بین الملل با چالش های بنیادین روبرو ساخته است. در حالی که نظام کلاسیک حقوق توسل به زور بر روابط نظام مند دولت محور استوار است، جابه جایی کانون تهدیدات به سمت بازیگران فروملی، مشروعیت اقدامات نظامی فرامرزی در قلمرو دولت های ثالث را با ابهامات جدی مواجه کرده است. مسئله محوری این پژوهش، واکاوی انتقادی مشروعیت حقوقی حملات پیشگیرانه و واکنشی در خاک دولت میزبان، بدون احراز پیوند انتساب رفتار به آن دولت، و تبیین تعارض ساختاری میان ضرورت های امنیتی با اصل بنیادین حاکمیت ملی است. در این میان، دکترین «دولت ناتوان یا مایل» به عنوان مبنایی نوین جهت مشروعیت بخشی به این حملات ارائه شده است؛ نظریه ای که به دولت قربانی اجازه می دهد در صورت عجز یا عدم تمایل دولت میزبان در مهار تهدیدات، به طور مستقیم علیه گروه مسلح متخاصم متوسل به زور شود. با این حال، تحلیل رویه قضایی دیوان بین المللی دادگستری نشان می دهد که نظام دادگستری بین المللی کماکان بر آستانه بالایی از مفهوم انتساب پافشاری نموده و از حاکمیت ملی به عنوان قاعده ای خدشه ناپذیر صیانت می کند که این امر، شکافی عمیق میان حقوق موضوعه و رویه عملی قدرت ها ایجاد کرده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-انتقادی نتیجه می گیرد که برون رفت از این بن بست هنجاری، نیازمند بازتعریف عینی، نظام مند و ضابطه مند معیارهای سنجش «ناتوانی یا عدم تمایل» و بازخوانی مفاهیم سنتی ضرورت و تناسب است تا ضمن پوشش خلاءهای امنیتی عصر حاضر، از فروپاشی اصل منع توسل به زور و تفاسیر خودسرانه پیشگیری شود.

کلیدواژه ها:

دفاع مشروع فرامرزی ، کنشگران غیردولتی ، دکترین دولت ناتوان یا مایل ، اصالت حاکمیت ، دیوان بین المللی دادگستری