بازخوانی مبانی فقهی مسئولیت مدنی در پرتو نظریه های نوین حقوق تطبیقی

مسئولیت مدنی یکی از محوری ترین نهادهای حقوق خصوصی است که در هر دو سنت فقه اسلامی و حقوق مدرن تطبیقی از پایه های نظری ژرف برخوردار است. این مقاله با رویکردی تطبیقی-تحلیلی، به بازخوانی سه قاعده فقهی بنیادین—لاضرر، اتلاف و تسبیب—در مقایسه با نظریه های نوین مسئولیت مدنی در حقوق فرانسه، کامن لا و اسناد بین المللی می پردازد. استدلال اصیل این پژوهش آن است که قواعد فقهی مذکور، برخلاف رویکرد غالب که آن ها را صرفا به عنوان ضوابط تکلیفی-اخلاقی تلقی می کند، دارای ظرفیت بازسازی به مثابه نظریه ای منسجم و کارکردگرا در قالب حقوق مدرن هستند؛ مشروط بر آنکه تفسیر آن ها از رویکرد سنتی انتساب محور به رویکرد پیامدمحور-پیشگیرانه تحول یابد. این انتقال پارادایمی، که با تکیه بر آرای محقق حلی، شیخ انصاری و امام خمینی(ره) و تطبیق آن ها با نظریه کارایی اقتصادی هند (Hand Formula) و نظریه خطر در حقوق فرانسه استخراج می شود، می تواند نظام حقوقی ایران را در مواجهه با چالش های نوین—از مسئولیت هوش مصنوعی تا آسیب های زیست محیطی—توانمند سازد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با تکیه بر منابع کتابخانه ای و مقایسه تطبیقی است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، لاضرر ، اتلاف ، تسبیب ، حقوق تطبیقی ، نظریه خطر ، کارایی اقتصادی حقوق