بررسی مفهوم علم اصول

«اصول فقه» در لغت به معنای «قواعد فهم دین» می باشد. معنای اصطلاحی آن را نیز فقها و اصولیون چنین تعریف کرده اند: «اصول فقه، قواعدی هستند که در درون خود مشتمل بر احکام شرعی نبوده و در طریق استنباط احکام کلیه و فرعی الهی و یا وظایف عملی مکلف قرار می گیرند». علم اصول فقه یکی از مهمترین و اساسی ترین مقدمات برای اجتهاد است. اصول فقه، به اصولی گفته می شود که فقیه به وسیله آنها می تواند احکام شرعی را از منابع آن ها استنباط کند. اصول فقه شیعه ریشه در زمان ائمه علیهم السلام دارد اما اولین تالیف برجسته و مبوب در این زمینه، کتاب التذکره بآصول الفقه از شیخ مفید است. پس از آن تعدادی از فقیهان برجسته شیعه با تالیفات خود در این زمینه آن را به مرور زمان پیشرفت داده اند. علم به قواعد و ادله مورد استفاده برای استنباط احکام شرعی فرعی را اصول فقه گویند. اصول فقه نسبت به علم فقه، علمی ابزاری است که فقیه به وسیله آن می تواند احکام شرعی فرعی را از منابع آن ها یعنی کتاب، سنت، اجماع و عقل استنباط کند. علم اصول را علم دستور استنباط خوانده اند و گفته اند مجموعه قواعد و روش هایی است که استنباط احکام جزئی و فرعی از منابع فقه را ممکن می سازد. شهید آیت الله محمدباقر صدر (رض) در تعریف علم اصول می گویند: «العلم بالعناصر المشترکه فی عملیته الاستنباط الحکم الشرعی».

کلیدواژه ها:

مجتهد ، عقل ، اجتهاد ، سنت ، استنباط ، فقه ، اصول فقه ، اجماع ، کتاب ، قواعد