بررسی ابعاد قطع (یقین)

یکی از مسائل مهم و اختلافی در اصول فقه مسئله ی حجیت قطع و یقین و گستره ی آنست؛ بدین معنا که آیا باور جازم مکلف نسبت به یک حکم یا موضوع شرعی دارای قابلیت احتجاج طرفینی هست یا خیر و گستره ی چنین قابلیتی - در فرض - اثبات چه مواردی را در بر می گیرد؛ مشهور اصولیون متاخر با استناد به قواعد عقلی و منطقی در پی پاسخگویی بدین پرسش برآمده اند و در عین حال به پاسخی یکسان و واحد دست نیافته اند. در این نوشتار تلاش بر آنست تا مسئله حجیت قطع از دیدگاه عقلایی مورد بررسی قرار گیرد و بدون پرداختن به قواعد عقلی محض، تلاش شود راه حلی مبتنی بر سیره ی عقلایی برای فهم و توجیه این مفهوم ارائه شود. به نظر می رسد که عقلا برای قطع های ناشی از اسباب علم آفرین، قائل به حجیت طرفینی (منجزیت و معذریت) هستند و جهل ناشی از قصور مکلف را معذر می دانند؛ در مقابل، برای قطع های ناشی از اسباب وهم آفرین یا جهل تقصیری هیچ گونه حجیتی قائل نیستند شارع نیز با پذیرش این سیره آن را مورد تایید قرار داده و لذا در این زمینه جعل حجیت یا سلب حجیتی از طرف شارع رخ نداده است. مفهوم حجیت یقین را می توان در همین گستره توجیه و تبیین نمود.

کلیدواژه ها:

حجیت ، قطع ، سیره ی عقلا ، منجزیت ، معذریت