بررسی تطبیقی غبن حادث تا فروپاشی بنیان معامله در فقه و حقوق ایران و حقوق انگلیس و آلمان

اصل لزوم قراردادها به عنوان یکی از پایه های استوار نظام های حقوقی، تضمین بخش ثبات روابط تجاری است. با این حال، وقوع حوادث پیش بینی نشده و تغییرات بنیادین در اوضاع و احوال اقتصادی می تواند اجرای تعهدات را برای یکی از طرفین به غایت دشوار و همراه با ضرری فاحش سازد. حقوق ایران با الهام از مبانی فقهی همچون قاعده لاضرر و نفی عسر و حرج، نظریه «غبن حادث» را مطرح کرده است. در مقابل، حقوق انگلیس با دکترین «انتفای قرارداد» و حقوق آلمان با نظریه «فروپاشی بنیان معامله» به استقبال این پدیده رفته اند. مقاله حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی و رویکردی تطبیقی، به بررسی مبانی، شرایط و آثار این سه نظریه می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که این نظام ها با وجود اشتراک در هدف (جلوگیری از تحمیل تعهدی طاقت فرسا)، رویکردهای متفاوتی در ضمانت اجرا دارند: حقوق انگلیس تنها راه حل را «انحلال قرارداد» می داند، در حالی که حقوق آلمان با پذیرش «تعدیل قرارداد» به عنوان راه حل نخستین، رویکردی منعطف تر دارد. حقوق ایران نیز با اتکا به مبانی فقهی غنی خود، پتانسیل بالایی برای حرکت به سوی پذیرش تعدیل قرارداد دارد.

کلیدواژه ها:

غبن حادث ، انتفای قرارداد ، فروپاشی بنیان معامله ، قاعده لاضرر ، تعدیل قرارداد ، حقوق تطبیقی