تحلیل مبانی، تحولات هنجاری و چالش های ساختاری حقوق جزای بین الملل در پرتو عدالت کیفری جهانی

حقوق جزای بین الملل، به عنوان یکی از پویاترین شاخه های حقوق بین الملل معاصر، در پی آن است که نسبت میان حاکمیت دولت ها، صیانت از کرامت انسانی و ضرورت مقابله با شدیدترین جنایات بین المللی را بازتعریف کند. این حوزه در مسیر تاریخی خود از محاکمات نورنبرگ و توکیو تا تاسیس دادگاه های اختصاصی و سپس دیوان کیفری بین المللی، از منطق «پیروزمندان» به سمت «عدالت کیفری جهانی» حرکت کرده است؛ یعنی نظمی که در آن، نقض های فاحش حقوق بشر و حقوق بشردوستانه نه صرفا امری سیاسی یا داخلی، بلکه موضوعی با اهمیت فراتر از مرزهای ملی تلقی می شوند. این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی، مبانی هنجاری حقوق جزای بین الملل را در چهار محور اصلی، یعنی مسئولیت کیفری فردی، صلاحیت های فراملی، قواعد آمره و تعهدات در برابر جامعه بین المللی، و اصل قانونی بودن جرم و مجازات بررسی می کند. یافته اصلی مقاله آن است که حقوق جزای بین الملل، علیرغم پیشرفت های قابل ملاحظه، همچنان با چالش های ساختاری عمیقی مواجه است: مکمل بودن وابسته به اراده دولت ها، محدودیت همکاری و اجرای احکام، سیاست زدگی و انتخاب گری در تعقیب، تاثیر شورای امنیت، تعارض های مربوط به مصونیت مقامات، تنش میان صلح و عدالت، دشواری های ادله دیجیتال، و بحران ظرفیت و بودجه. مطالعه موردی کوتاه دارفور، اوکراین و میانمار نشان می دهد که کارآمدی عدالت کیفری جهانی به میزان زیادی به سازوکارهای سیاسی و نهادی پیرامونی وابسته است و صرف وجود هنجارهای جرم انگارانه برای تحقق پاسخگویی کافی نیست.

کلیدواژه ها:

حقوق جزای بین الملل ، عدالت کیفری جهانی ، دیوان کیفری بین المللی ، مکمل بودن ، مسئولیت کیفری فردی ، جنایات بین المللی ، صلاحیت جهانی ، شورای امنیت