مطالعه نقش سازمان ملل متحد در حفظ صلح و امنیت بین المللی با تاکید بر کارکرد شورای امنیت و محدودیت های ساختاری آن

سازمان ملل متحد پس از جنگ جهانی دوم با هدف بنیادین حفظ صلح و امنیت بین المللی تاسیس شد و شورای امنیت به عنوان رکن اصلی مسئول این ماموریت، جایگاهی مرکزی در نظام امنیت جمعی منشور ملل متحد یافت. با این حال، تحولات چند دهه اخیر، از جنگ های داخلی و مخاصمات نیابتی تا تروریسم، بحران های انسانی، تغییر اقلیم، تهدیدهای سایبری، همه گیری ها و رقابت قدرت های بزرگ، نشان داده است که نظام امنیت جمعی منشور با محدودیت های ساختاری و سیاسی جدی روبه روست. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر منشور ملل متحد، رویه شورای امنیت، گزارش های رسمی سازمان ملل، ادبیات معتبر حقوق بین الملل و مطالعات امنیتی، نقش سازمان ملل متحد را در حفظ صلح و امنیت بین المللی بررسی می کند. تمرکز اصلی مقاله بر کارکرد شورای امنیت، ابزارهای حقوقی آن در قالب فصل ششم، فصل هفتم و عملیات حفظ صلح، و محدودیت های ساختاری ناشی از حق وتو، ترکیب غیرنماینده، گزینشی بودن تصمیم ها، وابستگی به اراده دولت ها، کمبود سازوکار اجرای مستقل و شکاف مشروعیت کارآمدی است. یافته مقاله نشان می دهد شورای امنیت نه نهادی کاملا شکست خورده و نه سازوکاری کاملا موفق است؛ بلکه نهادی است که کارآمدی آن به میزان همگرایی حداقلی قدرت های بزرگ، مشروعیت تصمیم ها، همکاری سازمان های منطقه ای و توانایی تبدیل تصمیم سیاسی به اقدام میدانی وابسته است. نوآوری مقاله در ارائه الگوی «امنیت جمعی شبکه ای و مشروط» است که نقش شورای امنیت را در سه سطح پیشگیری، مدیریت بحران و بازسازی صلح تحلیل می کند و نشان می دهد اصلاح شورای امنیت فقط به افزایش اعضا محدود نیست، بلکه باید شامل تنظیم استفاده از وتو، تقویت پاسخ گویی، ارتقای شفافیت، پیوند با مجمع عمومی و نهادینه سازی همکاری منطقه ای باشد.

کلیدواژه ها:

سازمان ملل متحد ، شورای امنیت ، صلح و امنیت بین المللی ، امنیت جمعی ، حق وتو ، حفظ صلح ، فصل هفتم منشور ، اصلاح شورای امنیت ، مشروعیت بین المللی