بررسی صلاحیت جهانی در حقوق کیفری بین المللی و نقش آن در تعقیب مرتکبان جنایات بین المللی فراتر از مرزهای ملی

صلاحیت جهانی یکی از بحث برانگیزترین و در عین حال ضروری ترین ابزارهای حقوق کیفری بین المللی برای مقابله با بی کیفرمانی مرتکبان جنایات بین المللی است. این اصل به دولت ها اجازه می دهد، و در برخی موارد آنان را ملزم می سازد، مرتکبان جنایاتی مانند نسل زدایی، جنایات علیه بشریت، جنایات جنگی، شکنجه، ناپدیدسازی قهری و دزدی دریایی را حتی در فقدان پیوندهای سنتی صلاحیتی، مانند سرزمین، تابعیت مرتکب یا تابعیت بزه دیده، تعقیب کنند. هدف مقاله حاضر بررسی جایگاه صلاحیت جهانی در حقوق کیفری بین المللی، تحلیل مبانی نظری و عملی آن، تبیین نسبت آن با حاکمیت دولت ها، مصونیت مقامات، اصل تکمیلی بودن دیوان کیفری بین المللی و چالش های اثباتی و سیاسی تعقیب فرامرزی است. مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر اسناد بین المللی، رویه قضایی، قوانین داخلی منتخب، گزارش های جدید و ادبیات معتبر، نشان می دهد که صلاحیت جهانی از یک اصل استثنایی و عمدتا نظری به ابزاری عملی برای عدالت کیفری فراملی تبدیل شده است. با این حال، کارآمدی آن به سه شرط وابسته است: نخست، وجود قانون داخلی روشن و منطبق با حقوق بین الملل؛ دوم، رعایت دادرسی عادلانه، اصل قانونی بودن و محدودیت های مصونیت؛ سوم، پرهیز از استفاده سیاسی یا گزینشی از صلاحیت جهانی. نوآوری مقاله در ارائه الگوی «صلاحیت جهانی مسئولانه» است؛ الگویی که صلاحیت جهانی را نه به عنوان نفی حاکمیت، بلکه به عنوان مکمل حاکمیت مسئول، اصل منع بی کیفرمانی و حمایت از منافع بنیادین جامعه بین المللی تبیین می کند. یافته نهایی مقاله آن است که صلاحیت جهانی، اگر با معیارهای دقیق، همکاری بین المللی، حمایت از قربانیان و کنترل قضایی اجرا شود، می تواند شکاف میان ارتکاب جنایت بین المللی و فقدان اراده یا توان تعقیب در دولت محل وقوع جنایت را تا حدی پر کند.

کلیدواژه ها:

صلاحیت جهانی ، حقوق کیفری بین المللی ، جنایات بین المللی ، مسئولیت کیفری فردی ، بی کیفرمانی ، مصونیت ، تعقیب یا استرداد ، دیوان کیفری بین المللی