تحلیل جایگاه حقوق بین الملل در تنظیم فعالیت های فضای مجازی با تاکید بر حاکمیت سایبری، حملات سایبری و مسئولیت دولت ها

گسترش فعالیت های دولتی و غیردولتی در فضای مجازی، حقوق بین الملل را با یکی از پیچیده ترین آزمون های معاصر روبه رو کرده است: چگونه می توان قواعدی که در بستری سرزمینی، فیزیکی و دولت محور شکل گرفته اند، بر محیطی اعمال کرد که هم زمان فرامرزی، توزیع شده، خصوصی سازی شده، ناشناس ساز و وابسته به زیرساخت های جهانی است؟ این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر اسناد سازمان ملل، مواضع ملی و منطقه ای دولت ها، Tallinn Manual ۲.۰، ادبیات معتبر جدید و اصول عام مسئولیت بین المللی دولت ها، جایگاه حقوق بین الملل را در تنظیم فعالیت های فضای مجازی بررسی می کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا قواعد موجود حقوق بین الملل، به ویژه حاکمیت، منع مداخله، منع توسل به زور، حقوق بشر، حقوق بشردوستانه، مراقبت مقتضی، انتساب و مسئولیت دولت ها، برای مواجهه با عملیات سایبری کفایت دارند یا نظام حقوقی جدید و مستقل لازم است. یافته مقاله نشان می دهد که فضای مجازی در خلا حقوقی قرار ندارد، اما اعمال قواعد موجود با چالش های مفهومی و اثباتی روبه روست. حاکمیت سایبری را نمی توان صرفا به کنترل مطلق دولت بر داده و زیرساخت فروکاست؛ بلکه باید آن را به مثابه صلاحیت مسئولانه دولت بر زیرساخت ها، اشخاص، داده ها و آثار سایبری مرتبط با قلمرو خود فهم کرد. همچنین حملات سایبری تنها زمانی به سطح توسل به زور یا حمله مسلحانه می رسند که آثار آن ها از نظر شدت، مقیاس و پیامد با عملیات فیزیکی قابل مقایسه باشد. دشوارترین بخش مسئولیت دولت ها در فضای سایبری، انتساب عملیات به دولت و تعیین استاندارد اثبات است. نوآوری مقاله در ارائه الگوی تنظیم چندلایه مسئولیت سایبری است که میان سه سطح رفتار، انتساب و پاسخ حقوقی تفکیک می کند و نشان می دهد که ثبات سایبری بین المللی تنها از مسیر ترکیب قواعد الزام آور حقوق بین الملل، هنجارهای غیرالزام آور رفتار مسئولانه، همکاری فنی و شفاف سازی مواضع ملی دولت ها امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

حقوق بین الملل ، فضای مجازی ، حاکمیت سایبری ، حملات سایبری ، مسئولیت دولت ها ، انتساب ، مراقبت مقتضی ، منع مداخله ، توسل به زور ، حقوق بشردوستانه بین المللی