تحلیل نقش رسانه های اجتماعی در ارتقای مشارکت اجتماعی و سرمایه اجتماعی شهروندان: ارائه الگوی سرمایه مدنی پلتفرمی بر پایه مرور تلفیقی کتابخانه ای

رسانه های اجتماعی هم زمان به مثابه زیرساخت ارتباطی، میدان تولید معنا و سازوکار سازمان دهی کنش جمعی عمل می کنند؛ بااین حال، رابطه استفاده از این رسانه ها با مشارکت اجتماعی و سرمایه اجتماعی خطی و همواره مثبت نیست. هدف این مقاله، تبیین شرایط و سازوکارهایی است که از طریق آن ها استفاده شهروندان از رسانه های اجتماعی می تواند به تقویت اعتماد، شبکه های همکاری، احساس تعلق، دسترسی به منابع و مشارکت اجتماعی آنلاین و آفلاین منجر شود. پژوهش از نوع کتابخانه ای تحلیلی و مبتنی بر مرور تلفیقی آثار نظری، فراتحلیل ها، مرورهای نظام مند، مطالعات پیمایشی و آزمایشی معتبر است. منابع با تمرکز بر پژوهش های سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ و حفظ آثار کلاسیک ضروری در نظریه سرمایه اجتماعی انتخاب و اطلاعات کتاب شناختی آن ها با صفحات ناشران و شناسه DOI راستی آزمایی شد. یافته های ترکیبی نشان می دهد که نوع استفاده از رسانه اجتماعی مهم تر از صرف مدت استفاده است: استفاده اطلاعاتی، رابطه ای، گفت وگویی و بسیج گر، از طریق افزایش ناهمگنی شبکه، خودکارآمدی جمعی، هویت مدنی، اعتماد و دسترسی به پیوندهای ضعیف، ظرفیت تولید سرمایه اجتماعی پل زن و ارتباطی را دارد؛ درحالی که مصرف منفعل، مواجهه همگون، بی نزاکتی، اطلاعات نادرست و مشوق های الگوریتمی مبتنی بر خشم می توانند قطبی شدن، بی اعتمادی و کناره گیری را افزایش دهند. نوآوری مقاله، ارائه الگوی سرمایه مدنی پلتفرمی است که چهار لایه کاربری، میانجی های تبدیل، انواع سرمایه و پیامدهای مشارکتی را در کنار چهار شرط مرزی تنوع الگوریتمی، سواد رسانه ای، پاسخ گویی نهادی و شمول دیجیتال یکپارچه می کند. همچنین دو سنجه پیشنهادی شامل شاخص کیفیت سرمایه مدنی پلتفرمی و ضریب تبدیل کنش دیجیتال به مشارکت اجتماعی معرفی می شود. نتیجه اصلی آن است که رسانه اجتماعی به خودی خود سرمایه ساز نیست؛ بلکه طراحی پلتفرم، کیفیت گفت وگو، ترکیب شبکه و اتصال کنش آنلاین به نهادها تعیین می کنند که تعامل دیجیتال به همکاری پایدار اجتماعی تبدیل شود یا به مشارکت کم هزینه و شکننده محدود بماند.

کلیدواژه ها:

رسانه های اجتماعی ، مشارکت اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، سرمایه پل زن ، مشارکت مدنی ، الگوریتم ، سواد رسانه ای