تاثیر هوش مصنوعی و بلاکچین بر مسئولیت های حقوقی در ایران

ظهور و گسترش سریع فناوری های نوظهور نظیر هوش مصنوعی (AI) و بلاکچین، مرزهای سنتی مسئولیت های حقوقی را با چالش های جدی مواجه کرده است. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی تاثیر این دو فناوری بر مفاهیم پایه مسئولیت مدنی و کیفری در حقوق ایران است. در حوزه هوش مصنوعی، مسئله بنیادین «شخصیت حقوقی» سیستم های خودمختار و نحوه انتساب ضرر در صورت بروز خطا مطرح است؛ جایی که قواعد سنتی «تسبیب» و «مباشرت» در قوانین ایران، به ویژه قانون مسئولیت مدنی و قانون مجازات اسلامی، پاسخگوی پیچیدگی های تصمیم گیری مستقل ماشین نیست. از سوی دیگر، فناوری بلاکچین و قراردادهای هوشمند با ویژگی تمرکززدایی و حذف واسطه ها، مفهوم سنتی «نقض قرارداد» و «قابلیت پیگیری مسئولیت» را دگرگون کرده اند. این تحقیق که به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای انجام شده است، نشان می دهد که چارچوب های قانونی فعلی ایران (از جمله قانون تجارت الکترونیکی) برای پوشش ریسک های ناشی از الگوریتم های یادگیری ماشین و شبکه های توزیع شده کفایت نمی کند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که برای مواجهه با این تحولات، اتخاذ رویکرد «مسئولیت محض» برای تولیدکنندگان و توسعه دهندگان سیستم های هوشمند و پذیرش «امضای دیجیتال مبتنی بر بلاکچین» به عنوان دلیل اثباتی مستحکم در محاکم، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. در نهایت، پیشنهاد می شود قانون گذار ایرانی با الهام از مبانی فقهی (مانند قاعده لاضرر) و تطبیق با اسناد بین المللی، قوانین خاصی را جهت شفاف سازی مرزهای مسئولیت در فضای دیجیتال تدوین نماید تا علاوه بر حمایت از زیان دیدگان، بستری ایمن برای توسعه نوآوری فراهم آید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، بلاکچین ، مسئولیت مدنی ، حقوق ایران ، قراردادهای هوشمند