اصول حاکم بر فرایند تدوین و اجرای بودجه در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

بودجه دولت یکی از مهم ترین ابزارهای مدیریت مالی، اقتصادی و برنامه ریزی کلان کشور محسوب می شود و موفقیت در تدوین و اجرای آن، مستلزم رعایت مجموعه ای از اصول و قواعد مدون است. این مقاله با هدف بررسی و تحلیل اصول حاکم بر تدوین و اجرای بودجه، ۱۵ اصل کلیدی شامل ۱۱ اصل بنیادین و ۴ ابزار انعطاف پذیری بودجه را مورد بررسی قرار داده است. اصول بنیادین شامل سالانه بودن، تعادل، وحدت، تقدم درآمد بر هزینه، جامعیت، تفصیل، تخمینی بودن درآمدها، تحدیدی بودن هزینه ها، تخصیص، انعطاف پذیری و قانونی بودن است و ابزارهای انعطاف پذیری شامل اصلاح بودجه، جابه جایی اعتبارات، متمم بودجه و اعتبار هزینه های پیش بینی نشده می باشند. تحلیل این اصول نشان می دهد که رعایت دقیق و هم زمان آنها ضمن تضمین انضباط مالی، شفافیت و پاسخگویی دولت، امکان مدیریت بهینه منابع و مصارف عمومی، هماهنگی میان دستگاه های اجرایی، کاهش کسری بودجه و افزایش کارایی بودجه را فراهم می آورد. علاوه بر این، ابزارهای انعطاف پذیری به دولت اجازه می دهند تا با تغییرات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی مواجه شود و منابع مالی را در چارچوب قانون و سقف اعتبارات، به صورت منطقی و متناسب تخصیص دهد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که ترکیب اصول بنیادین با ابزارهای انعطاف پذیری، چارچوبی جامع، قابل اجرا و علمی برای بودجه ریزی ایجاد می کند و زمینه را برای تصمیم گیری های مالی موثر، سیاست گذاری اقتصادی پایدار و ارتقای اعتماد عمومی به نظام مالی کشور فراهم می سازد. این یافته ها می تواند به بهبود فرآیند بودجه ریزی، افزایش کارایی و شفافیت بودجه عمومی کمک کند و معیارهای عملیاتی مناسبی برای سیاست گذاران و مدیران مالی دولت ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی ، اصول بودجه ، انعطاف پذیری مالی ، شفافیت و انضباط مالی ، مدیریت منابع عمومی