مسئولیت کیفری رسانه های اجتماعی در تحریک به نسل کشی: مطالعه تطبیقی نقش رادیو RTLM در رواندا و فیسبوک در بحران روهینگا

رسانه ها و شبکه های اجتماعی در عصر ارتباطات دیجیتال نقشی تعیین کننده در شکل دهی افکار عمومی و بسیج اجتماعی ایفا می کنند. با این حال، این ظرفیت می تواند در شرایط خاص به ابزاری برای ترویج نفرت، تبعیض و حتی تحریک به ارتکاب جنایات بین المللی از جمله نسل کشی تبدیل شود. رسانه ها همواره در شکل دهی افکار عمومی نقش داشته اند، اما تحول فناوری ارتباطات موجب شده است که ظرفیت آنها برای گسترش نفرت، تبعیض و خشونت نیز افزایش یابد. در دو نمونه برجسته تاریخی، یعنی نقش رادیو تلویزیون آزاد در نسل کشی رواندا (۱۹۹۴) و نقش فیسبوک در بحران روهینگا در میانمار، به صورت بارز مطرح گردید. این مطالعه که به روش تحلیلی-توصیفی و به روش کتابخانه ای انجام پذیرفته است با رویکردی تطبیقی به بررسی مسئولیت کیفری رسانه های اجتماعی در تحریک به نسل کشی پرداخته و نقش رادیو و تلویزیون آزاد در نسل کشی رواندا (۱۹۹۴) و فیسبوک در بحران روهینگا در میانمار را مورد مطالعه قرار می دهد. هدف اصلی تحقیق، تبیین مبانی و حدود مسئولیت کیفری رسانه ها و پلتفرم های دیجیتال در پرتو حقوق کیفری بین المللی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رادیو تلویزیون آزاد با انتشار مستقیم و علنی پیام های نفرت پراکن و دعوت آشکار به خشونت علیه قوم توتسی، مصداق بارز «تحریک مستقیم و علنی به نسل کشی» بوده و مسئولان آن در رویه قضایی بین المللی محکوم شده اند. در مقابل، نقش فیسبوک در بحران روهینگا عمدتا از طریق تسهیل انتشار گسترده محتوای نفرت آمیز و تقویت آن توسط الگوریتم های پلتفرم قابل تحلیل است. هرچند گزارش های بین المللی از تاثیر قابل توجه این شبکه اجتماعی در تشدید خشونت ها حکایت دارند، اما انتساب مسئولیت کیفری مستقیم به مدیران یا شرکت مالک آن به دلیل دشواری اثبات قصد خاص نسل کشی و رابطه مستقیم میان عملکرد پلتفرم و ارتکاب جرم با چالش های حقوقی جدی مواجه است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که تحولات فناوری و ظهور پلتفرم های دیجیتال، الگوهای سنتی مسئولیت کیفری در حقوق بین الملل را با چالش روبه رو کرده و ضرورت بازنگری در قواعد موجود برای پاسخگویی موثر به نقش رسانه های اجتماعی در ارتکاب جنایات بین المللی را آشکار ساخته است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، رسانه های اجتماعی ، تحریک به نسل کشی ، حقوق کیفری بین المللی