بررسی فقهی و حقوقی عقد صلح و کارکردهای آن در حقوق خصوصی

عقد صلح در حقوق خصوصی به عنوان یکی از ابزارهای مهم تنظیم روابط و پایان دادن به نزاع یا ایجاد سازش، جایگاهی فراتر از یک توافق صرف دارد و می کوشد با انعطاف در قالب و کارکرد، ثبات روابط حقوقی را تقویت کند. این پژوهش با رویکرد فقهی و حقوقی به بررسی ماهیت عقد صلح، ارکان و شرایط تحقق آن، قلمرو آثار و نسبت آن با سایر عقود معین و نیز امکان انطباق آن با کارکردهای گوناگون پرداخته است. در بخش فقهی، صلح به عنوان عمل مبتنی بر تراضی و اسقاط یا انتقال دادن حقوق مورد اختلاف یا حقوق مورد توقع، تحلیل می شود و مبنای مشروعیت و حدود نفوذ آن در پرتو قواعد عمومی معاملات و ادله لزوم وفای به عهد تبیین می گردد. در بخش حقوقی، ظرفیت صلح در رفع اختلاف، جلوگیری از طرح دعوا، یا ایجاد روابط حقوقی جدید و نیز تمایز میان صلح واقعی و صلح صوری با معیارهای حقوقی و آثار عملی آن مورد توجه قرار می گیرد. نتایج پژوهش نشان می دهد صلح علاوه بر کارکرد دعوایی، در سطح ساختار حقوق خصوصی نیز نقش «ابزار مهندسی امنیت رابطه» را ایفا می کند؛ زیرا با بهره گیری از آزادی قراردادها، امکان مدیریت ریسک اختلاف و تنظیم عادلانه تر آثار معامله را فراهم می سازد. همچنین، شناسایی دقیق حدود اسقاط، امکان طرح اعتراضات طرفین، و نحوه تفسیر اراده متعاقدین، از عناصر تعیین کننده در تضمین کارآمدی صلح در مقام عمل است.

کلیدواژه ها:

عقد صلح ، فقه معاملات ، حقوق خصوصی ، اسقاط ، آزادی اراده ، فصل خصومت