تبیین راهبردهای شناختی-رفتاری در مدیریت بحران و ارتقای «تاب آوری روانی»؛ با تکیه بر آموزه های نهج البلاغه

در عصر پرشتاب و پیچیده کنونی، انسان ها پیوسته در معرض تنش ها، بحران های پیش بینی نشده و فقدان های گوناگون قرار دارند که تعادل روانی آن ها را به چالش می کشد. در چنین فضایی، «تاب آوری» به عنوان ظرفیت سازگاری و بازگشت پذیری در برابر مصائب، ضرورتی انکارناپذیر است؛ با این حال، رویکردهای تقلیل گرایانه مادی به دلیل غفلت از ساحت معنوی انسان، در تامین این نیاز بنیادین ناکارآمد بوده اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، به واکاوی مولفه های ارتقای مقاومت روانی در مکتب علوی و هندسه معرفتی نهج البلاغه می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که امیرالمومنین (ع)، ریشه شکنندگی های روانی را در انحرافات شناختی نظیر «مطلق انگاری دنیا»، «آرزوهای دراز (طول امل)» و «فاجعه پنداری مشکلات» می دانند. در مقابل، راهبردهای مصونیت بخش نهج البلاغه در دو بعد شناختی و رفتاری شامل مولفه هایی چون «معنابخشی به رنج ها در پرتو جهان بینی توحیدی»، «زهد فعال و عدم دلبستگی به امور گذرا»، «تقویت نیروی بازدارنده صبر و حلم»، «واقع بینی از طریق یاد مرگ» و «پذیرش فعالانه و توام با توکل مقدرات الهی» است. بر این اساس، تاب آوری در اندیشه علوی نه یک انفعال صرف در برابر سختی ها، بلکه سازوکاری پویا برای رشد، بالندگی و تعالی وجودی در مواجهه با طوفان های زندگی است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، مدیریت بحران ، سلامت روان ، نهج البلاغه ، صبر ، زهد ، روان شناسی اسلامی ، خطاهای شناختی