تحلیل هستی شناختی چگونگی تعلق نفس به بدن در لحظه حدوث؛ واکاوی قاعده «جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء» در حکمت متعالیه

تبیین چگونگی پیدایش نفس و نحوه ارتباط آن با بدن مادی، یکی از غامض ترین و جزئی ترین مسائل در تاریخ فلسفه اسلامی است. مکتب مشاء با پذیرش «روحانیه الحدوث» بودن نفس، در تبیین رابطه یک جوهر کاملا مجرد با یک جوهر کاملا مادی (ترکیب انضمامی) دچار چالش بود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر متون اصیل فلسفی، به واکاوی راه حل ابداعی صدرالمتالهین شیرازی در حکمت متعالیه می پردازد. ملاصدرا با تاسیس قاعده «جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء» و ابتنای آن بر اصل «حرکت جوهری»، معمای دوگانه انگاری نفس و بدن را حل کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حکمت متعالیه، نفس در لحظه حدوث، چیزی جز صورت کمال یافته ماده جسمانی نیست که در بستر حرکت جوهری، از مرحله جماد و نبات عبور کرده و به درجه حیوانیت و سپس ناطقیت می رسد. در این دیدگاه، ترکیب نفس و بدن در آغاز پیدایش، یک «ترکیب اتحادی» است نه انضمامی؛ یعنی نفس در ابتدای تکون، عین ماده و در پایان مسیر تکامل خود، جوهری مجرد است. این تبیین دقیق، نیاز به فرض وجود نفس پیش از بدن یا حلول یک جوهر مجرد در قالب مادی را کاملا برطرف می سازد.

کلیدواژه ها:

نفس ناطقه ، جسمانیه الحدوث ، روحانیه البقاء ، حرکت جوهری ، حکمت متعالیه ، ملاصدرا ، ترکیب اتحادی